سوال ۱۲۸ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۲۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۴: مشتق
خطی در نقطه بر نمودار تابع مماس شده و محورهای مختصات را در نقاط A و B قطع میکند. مساحت مثلث OAB کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
در دادههای سؤال ناسازگاری وجود دارد: با تابع نوشتهشده، مساحت بهدستآمده در گزینهها نیست و گزینهٔ اعلامشده نیز تأیید نمیشود.
گام اول: تعیین نقطهٔ تماس
چون نقطهٔ روی نمودار قرار دارد، داریم:
طرف راست نامنفی است؛ پس باید باشد. با به توان دو رساندن:
ریشهٔ به دلیل شرط نامنفی بودن پذیرفته نیست؛ بنابراین و نقطهٔ تماس است.
گام دوم: محاسبهٔ شیب مماس
طبق قاعدهٔ مشتق تابع رادیکالی با عبارت خطی زیر رادیکال (ریاضی ۳، صفحهٔ ۸۶–۸۷):
پس:
مشتق در نقطه، برابر شیب مماس در همان نقطه است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۸۲–۸۳).
گام سوم: نوشتن معادلهٔ مماس و یافتن تقاطعها
خطی با شیب که از میگذرد، معادلهٔ زیر را دارد:
برای برخورد با محور افقی، قرار میدهیم و به دست میآید. برای برخورد با محور عمودی، قرار میدهیم و حاصل میشود. بنابراین میتوان نوشت:
گام چهارم: محاسبهٔ مساحت
مثلث در مبدأ قائمالزاویه است؛ در نتیجه:
پس لازم است صورت سؤال یا گزینهها بازبینی شود؛ مقدار از صورت فعلی به دست نمیآید.
پاسخ: هیچیک از گزینهها؛ مساحت صحیح با صورت فعلی است.
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است از خطا در محاسبهٔ محل برخورد مماس با محورها به این گزینه برسید؛ اما عرض از مبدأ مماس برابر و طول از مبدأ آن برابر است و این گزینه از آنها به دست نمیآید.
- گزینهٔ ۲: اشتباه گرفتن نقطهٔ تماس با یکی از رأسهای مثلث میتواند محاسبهٔ مساحت را منحرف کند. رأسهای مثلث، مبدأ مختصات و دو محل برخورد خط مماس با محورها هستند، نه نقطهٔ تماس.
- گزینهٔ ۴: خطا در مشتقگیری از عبارت زیر رادیکال یا جابهجایی شیب با معکوس آن میتواند به نتیجهای نادرست منجر شود. شیب صحیح مماس است و با استفاده از آن، این گزینه حاصل نمیشود.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا از این شرط استفاده کنید که نقطهٔ تماس روی نمودار قرار دارد. سپس به یاد بیاورید که مشتق تابع در نقطهٔ تماس، شیب خط مماس است.
- باید رابطهٔ را با شرط حل کنید. برای مشتقگیری نیز علامت منفیِ ضریب متغیر زیر رادیکال را فراموش نکنید.
- معادلهٔ مماس را به صورت بنویسید؛ سپس با قرار دادن جداگانهٔ و ، دو ضلع قائم مثلث را پیدا کنید.