سوال ۱۲۷ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۲۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۵: کاربرد مشتق
برای چند مقدار طبیعی a، تابع در بازه دارای دو مینیمم نسبی است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا عبارت داخل قدرمطلق را در نظر میگیریم:
.
گام اول: دو مینیمم نسبی چگونه ایجاد میشوند؟
طبق تعریف مینیمم نسبی، مقدار تابع در یک نقطه باید از مقادیر نقاط یک همسایگیِ آن بیشتر نباشد (ریاضی ۳، صفحهٔ ۱۰۴–۱۰۵). چون ، هر ریشهٔ داخلیِ یک مینیمم نسبی برای ایجاد میکند. وجودنداشتن مشتق در این نقاط مانع مینیممبودن نیست؛ نمونهٔ این موضوع در تابع قدرمطلق کتاب آمده است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۱۰۷).
سهمیِ رو به بالاست و طول رأس آن برابر است با:
.
اگر سهمی دو ریشهٔ متمایز داشته باشد، بین آنها منفی است؛ بنابراین قدرمطلق، بخش منفی را به بالای محور قرینه میکند. در نتیجه دو ریشه، مینیمم نسبی و رأس، ماکزیمم نسبی میشود. اگر ریشهٔ مضاعف داشته باشد یا اصلاً ریشه نداشته باشد، فقط یک مینیمم در رأس خواهیم داشت.
پس برای داشتن دو مینیمم نسبی در بازهٔ دادهشده، لازم و کافی است هر دو ریشهٔ متمایز درون بازهٔ باشند. سرهای بازه، طبق تعریف مبتنی بر همسایگیِ کتاب، مینیمم نسبیِ تابعِ محدودشده به بازه به شمار نمیآیند (ریاضی ۳، صفحهٔ ۱۰۴–۱۰۵).
گام دوم: شرط قرارگرفتن ریشهها درون بازه
چون رأس داخل بازه و سهمی رو به بالاست، باید مقدار سهمی در رأس منفی و در هر دو سر بازه مثبت باشد:
.
این سه شرط را محاسبه میکنیم:
،
،
.
با اشتراک شرطها داریم:
.
گام سوم: شمارش مقادیر طبیعی
چون ، مقادیر طبیعیِ مجاز عبارتاند از:
.
بنابراین تعداد مقادیر برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با تقریب نادرستِ کران بالای پارامتر، شرط را به تبدیل کنید و مقدار را کنار بگذارید؛ درحالیکه این مقدار نیز شرط اصلی را دارد.
- گزینهٔ ۳: اگر شرط ریشهٔ داخل بازه را غیراکید بگیرید، مقدار را هم میشمارید. در این حالت یکی از ریشهها است که سرِ بازه است و طبق تعریف کتاب، مینیمم نسبیِ تابعِ محدودشده به این بازه محسوب نمیشود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است مقادیر را بشمارید، بدون آنکه جای هر دو ریشه را دقیق بررسی کنید. برای یکی از ریشهها بیرون بازه و برای یکی از ریشهها در سرِ بازه است؛ پس این دو مقدار پذیرفتنی نیستند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف مینیمم نسبی و نمودار قدرمطلق را به یاد بیاورید: صفرهای عبارت داخل قدرمطلق میتوانند مینیمم باشند، حتی اگر مشتق تابع در آنها وجود نداشته باشد.
- سهمیِ داخل قدرمطلق رو به بالاست. برای ایجاد دو مینیمم نسبی، باید دو ریشهٔ متمایز درون بازه داشته باشد؛ در این وضعیت، رأس پس از اعمال قدرمطلق به ماکزیمم نسبی تبدیل میشود.
- اگر عبارت داخل قدرمطلق را بنامید، ابتدا طول رأس را پیدا کنید. چون رأس داخل بازه است، شروط ، و منفیبودن مقدار رأس را بنویسید و سپس مقادیر طبیعیِ مجاز را بشمارید.