سوال ۱۳۳ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۳۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۵: کاربرد مشتق
نقاط و بهترتیب، روی منحنیهای و قرار دارند. اگر این نقاط روی خطی به موازات محور ها باشند، کمترین مقدار طول پارهخط کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
با صورت سؤال دادهشده، پاسخ تأییدشده سازگار نیست و هیچیک از گزینهها مقدار دقیق کمینه را نشان نمیدهد.
گام اول ـ تشکیل تابع فاصله:
چون نقاط و روی خطی موازی محور ها قرار دارند، طول آنها یکسان است. پس مینویسیم:
و .
طول پارهخط عمودی برابر قدرمطلق تفاضل عرضهاست؛ بنابراین:
.
گام دوم ـ تعیین علامت عبارت:
با کامل کردن مربع داریم:
.
پس تابع فاصله در تمام اعداد حقیقی به صورت زیر است:
.
گام سوم ـ یافتن و بررسی نقطهٔ بحرانی:
طبق مبحث نقاط بحرانی، اگر تابعی در نقطهای مشتقپذیر باشد و در آن نقطه اکسترمم نسبی داشته باشد، مشتقش صفر است (ریاضی ۳، صفحهٔ ۱۰۶). بنابراین:
.
صرف صفر شدن مشتق برای اثبات کمینه کافی نیست (ریاضی ۳، صفحهٔ ۱۰۷). در اینجا مشتق برای منفی و برای مثبت است؛ پس تابع ابتدا نزولی و سپس صعودی است و این نقطه، کمینهٔ مطلق فاصله را به دست میدهد.
گام چهارم ـ محاسبهٔ مقدار کمینه:
.
همچنین شکل کاملشدهٔ مربع مستقیماً نشان میدهد که و برابری در برقرار است.
بنابراین کمترین طول برابر است، نه ؛ لازم است صورت سؤال، گزینهها یا کلید بازبینی شود.
پاسخ: هیچیک از گزینهها.
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: با قرار دادن ، طول پارهخط برابر میشود؛ اما این فقط طول در یک حالت خاص است و کمترین مقدار نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است مقدار کمینه به عدد صحیح گرد شود؛ اما سؤال مقدار دقیق را میخواهد و گرد کردن در اینجا مجاز نیست.
- گزینهٔ ۴: اشتباه در کامل کردن مربع میتواند به مقدار منجر شود؛ درحالیکه عبارت درست است.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- موازی بودن پارهخط با محور عرضها یعنی دو سر آن طول یکسان دارند؛ بنابراین فاصلهٔ آنها را با تفاضل عرضهایشان بیان کن.
- پس از تفریق ضابطههای دو منحنی، جملههای درجهٔ سوم حذف میشوند. عبارت باقیمانده را کامل کن تا علامت آن و نحوهٔ حذف قدرمطلق مشخص شود.
- مشتق تابع فاصله در صفر میشود. تغییر علامت مشتق را بررسی کن و سپس همین طول را در خود تابع فاصله قرار بده، نه در مشتق آن.