سوال ۲۵۲ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۵۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۵: زمینشناسی و سلامت
عناصر «ید»، «جیوه» و «کادمیم»، بهترتیب با کدام بیماریها رابطه دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید رابطهٔ هر عنصر با بیماری را جداگانه مشخص کنیم و سپس ترتیب «ید، جیوه، کادمیم» را رعایت کنیم.
۱. ید و گواتر: ید از عناصر جزئیِ ضروری بدن است. کمبود آن در خاک و مواد غذایی میتواند موجب گواتر شود؛ در نمونهٔ «کمربند گواتر» نیز افزودن ید به رژیم غذایی، شیوع بیماری را کاهش داد. بنابراین، بیماری مربوط به عنصر اول، گواتر است. (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۷)
۲. جیوه و میناماتا: مسمومیت با جیوه با بیماری میناماتا ارتباط دارد. پس در جایگاه دوم باید میناماتا قرار بگیرد.
۳. کادمیم و ایتای ایتای: در نمونهٔ مطرحشده در کتاب، ورود آبهای آلوده به کادمیم از معدن سرب و روی به رودخانه و مزارع برنج ژاپن، موجب شیوع ایتای ایتای شد. از عوارض این بیماری، نرمی و تغییر شکل استخوانهاست و در افراد منطقه آسیب کلیوی نیز مشاهده شد. بنابراین، بیماری مربوط به عنصر سوم، ایتای ایتای است. (زمینشناسی، صفحههای ۸۳–۸۴)
در نتیجه، ترتیب بیماریها «گواتر، میناماتا، ایتای ایتای» است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این گزینه از جابهجا گرفتن دو بیماری مرتبط با فلزات سمی به دست میآید. ارتباط ید با گواتر درست است، اما ایتای ایتای به کادمیم و میناماتا به جیوه مربوط است، نه برعکس.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با بهیادآوردن ارتباط جیوه و میناماتا، فقط بخش میانی گزینه بررسی شود. بااینحال، ایتای ایتای با ید ارتباط ندارد و گواتر نیز پیامد آلودگی به کادمیم نیست.
- گزینهٔ ۳: در این گزینه فقط ارتباط کادمیم با ایتای ایتای درست است. انتخاب آن میتواند ناشی از جابهجا گرفتن نقش ید و جیوه باشد؛ گواتر با کمبود ید و میناماتا با مسمومیت جیوه ارتباط دارد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در فصل «زمینشناسی و سلامت»، ارتباط عناصر با بیماریها را مرور کن؛ توجه داشته باش که بیماری ممکن است بر اثر کمبود یک عنصر ضروری یا ورود یک عنصر سمی ایجاد شود.
- برای عنصر اول، ماجرای «کمربند گواتر» را به یاد بیاور: شستهشدن نمکهای ید از خاک، مقدار آن را در مواد غذایی منطقه کاهش داده بود.
- برای تشخیص ترتیب دو عنصر بعدی، عامل بیماری استخوانی ناشی از آلودگی مزارع برنج ژاپن را مشخص کن؛ آن را با عامل مسمومیت ناشی از جیوه جابهجا نگیر.