سوال ۱۱۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۱۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
کدام مورد، چگونگی نقش سلنیم در پیشگیری از سرطان را معرفی می‌کند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تشخیص سازوکار درست، باید عامل آسیب‌زا و نحوهٔ اثر سلنیم را جداگانه بررسی کنیم.
گام اول: سوپراکسیدهایی مانند لیتیم سوپراکسید با فرمول می‌توانند باعث تشکیل بنیان‌های بسیار واکنش‌گر شوند و از این راه در بروز سرطان نقش داشته باشند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۰–۸۱).
گام دوم: طبق کتاب، سلنیم در ساختار برخی آنزیم‌ها حضور دارد و این آنزیم‌ها سوپراکسیدها را از بین می‌برند. بنابراین اثر محافظتی سلنیم در سازوکار مورد سؤال، از راه آنزیم‌های حاوی این عنصر و حذف سوپراکسیدهاست (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۰–۸۱).
گام سوم: گزینهٔ ۱ دقیقاً همین رابطه را بیان می‌کند. نباید این سازوکار را با ترکیب مستقیم سلنیم با اکسیژن، ته‌نشین‌کردن لیتیم یا تولید سریع آنتی‌اکسیدان به‌وسیلهٔ خود سلنیم اشتباه گرفت؛ این موارد سازوکار بیان‌شده در کتاب نیستند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز نقش محافظتی سلنیم را با ترکیب مستقیم آن با اکسیژن آزاد اشتباه بگیرد؛ اما کتاب، سازوکار موردنظر را حذف سوپراکسیدها به کمک آنزیم‌های دارای سلنیم می‌داند، نه جلوگیری از تشکیل آن‌ها با اتصال مستقیم به اکسیژن.
- گزینهٔ ۳: دیدن نام لیتیم در ترکیب ممکن است باعث شود دانش‌آموز خودِ عنصر لیتیم را عامل سرطان بداند. در متن کتاب، نقش سرطان‌زایی به سوپراکسیدها نسبت داده شده و هیچ نقشی برای سلنیم در ته‌نشین‌کردن لیتیم و جلوگیری از ورود آن به آب زیرزمینی بیان نشده است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز با یادآوری نقش کاتالیزگری آنزیم‌ها، این نقش را مستقیماً به سلنیم نسبت دهد. بااین‌حال، سازوکار بیان‌شده در کتاب، فعالیت آنزیم‌های حاوی سلنیم برای از بین بردن سوپراکسیدهاست، نه تشکیل سریع آنتی‌اکسیدان به‌وسیلهٔ خود سلنیم.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «پیوند با پزشکی» در مبحث تقسیم‌بندی بیوشیمیایی عناصر را مرور کن؛ در آنجا ارتباط سوپراکسیدها، سرطان و سلنیم توضیح داده شده است.
- میان جلوگیری از تشکیل سوپراکسیدها و از بین بردن آن‌ها تفاوت بگذار؛ کتاب نقش سلنیم را به یکی از این دو فرایند نسبت می‌دهد.
- سلنیم در ساختار برخی آنزیم‌ها حضور دارد؛ گزینه‌ای را پیدا کن که اثر محافظتی آن را از راه فعالیت همین آنزیم‌ها بیان می‌کند.