سوال ۱۴۲ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۴۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
یک بررسی میدانی نشان می‌دهد، زنانی که در ناحیه‌ای از جنوب شرق آسیا به کار کشت برنج مشغول هستند، پس از مدتی، ابتدا به نرمی استخوان و سپس به آسیب‌های کلیوی دچار می‌شوند. علت به‌وجود آمدن این بیماری‌ها را می‌توان مسمومیت با کدام عنصر دانست؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. سرنخ‌های اصلی سؤال را جدا می‌کنیم: ارتباط با مزارع برنج، بروز نرمی استخوان در زنان و سپس مشاهدهٔ آسیب‌های کلیوی. این مجموعهٔ نشانه‌ها با مثال بیماری «ایتای‌ایتای» در کتاب مطابقت دارد.
۲. کتاب توضیح می‌دهد که ورود آب آلوده به کادمیم از یک معدن سرب و روی به رودخانه و شالیزارهای منطقه‌ای در ژاپن، زمینهٔ شیوع این بیماری را فراهم کرد. در زنان مسن، نرمی و تغییر شکل استخوان دیده شد و پس از آن، آسیب‌های کلیوی نیز در مردم منطقه گزارش شد؛ بنابراین الگوی علائم سؤال به مسمومیت با کادمیم اشاره دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴).
۳. ارتباط با کشت برنج نیز با مسیر ورود این عنصر سازگار است: کادمیم می‌تواند از راه آب و غذای آلوده وارد بدن شود. پس در این سؤال، صرفِ کار در شالیزار علت بیماری نیست؛ آلودگی آب و زنجیرهٔ غذایی به این عنصر اهمیت دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴).
نکته: محل مثال کتاب ژاپن است؛ بنابراین تعبیر جغرافیایی صورت سؤال نباید ما را از تطبیق نشانه‌های بیماری منحرف کند. همچنین اشاره به معدن سرب و روی به معنای عامل‌بودن این دو عنصر نیست؛ آلایندهٔ مسئول در این مثال کادمیم است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است به‌دلیل اشارهٔ کتاب به معدن سرب و روی، سرب را عامل بیماری بدانید؛ اما در این مثال، آلایندهٔ مسئول کادمیم است. کتاب برای مسمومیت سرب بیشتر به اختلال یادگیری در کودکان و مشکلات عصبی، گوارشی و فشار خون بالا در بزرگسالان اشاره می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۴).
- گزینهٔ ۳: همراهی کادمیم با روی در کانسنگ‌ها و احتمال ورود آن از طریق کودهای روی می‌تواند موجب این اشتباه شود. بااین‌حال، عامل بیماری ایتای‌ایتای در مثال کتاب کادمیم است، نه رویِ همراه آن (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴).
- گزینهٔ ۴: اشاره به منطقه‌ای آسیایی و آلودگی آب می‌تواند مثال آرسنیک در بنگلادش را تداعی کند؛ اما نشانه‌های شاخص آن در کتاب، لکه‌های پوستی، شاخی‌شدن کف دست‌وپا، دیابت و سرطان پوست است، نه الگوی مطرح‌شده در سؤال (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «منشأ بیماری‌های زمین‌زاد»، مثال آلودگی مزارع برنج و بیماری ایتای‌ایتای را به یاد بیاورید.
- برای تشخیص عامل، همراهی نرمی استخوان در زنان با بروز آسیب‌های کلیوی را ملاک قرار دهید؛ نام منطقه به‌تنهایی کافی نیست.
- در مثال کتاب، آلاینده از معدن سرب و روی وارد آب و شالیزارها شده بود؛ عنصر سمی موردنظر می‌تواند در کانی‌های سولفیدی جانشین روی شود.