سوال ۱۱۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۱۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
عبارتِ زیر با کدام عنصر مطابقت بیشتری دارد؟
«در سنگ‌های آهکی فراوان است و مصرف زیاد آن سبب کم‌خونی می‌شود.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تشخیص عنصر، باید هر دو نشانهٔ عبارت را هم‌زمان بررسی کنیم:
۱. فراوانی در سنگ‌های آهکی: سنگ آهک از سنگ‌های کربناته است. کتاب در معرفی روی توضیح می‌دهد که این عنصر، علاوه بر کانی‌های سولفیدی، در سنگ‌های کربناته و برخی سنگ‌های آتشفشانی نیز فراوان است؛ بنابراین نشانهٔ نخست با روی سازگار است (زمین‌شناسی، صفحات ۸۶–۸۷).
۲. کم‌خونی بر اثر مصرف زیاد: در همان بخش، کم‌خونی و حتی مرگ از پیامدهای زیادی مقدار روی معرفی شده‌اند. پس نشانهٔ دوم نیز مستقیماً به روی اشاره دارد (زمین‌شناسی، صفحات ۸۶–۸۷).
در نتیجه، روی هر دو ویژگیِ مطرح‌شده در صورت سؤال را دارد. دقت کنید که کم‌خونی در اینجا پیامد «زیادی روی» است، نه کمبود آن.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است به‌دلیل سمی‌بودن جیوه، هر عارضهٔ ناشی از مصرف زیاد عناصر را به آن نسبت دهید؛ اما سمی‌بودن به‌تنهایی کافی نیست و کتاب، همراهیِ فراوانی در سنگ‌های کربناته و کم‌خونی ناشی از زیادی عنصر را برای روی بیان می‌کند.
- گزینهٔ ۳: مصرف زیاد فلوئور نیز زیان‌آور است و همین نکته می‌تواند گمراه‌کننده باشد؛ اما عوارض شاخص آن در کتاب، آسیب مینای دندان و در مقادیر بالاتر، تغییر شکل استخوان‌ها و خشکی غضروف‌هاست، نه کم‌خونی (زمین‌شناسی، صفحات ۸۵–۸۶).
- گزینهٔ ۴: وجود منیزیم در کانی‌های کربناته ممکن است توجه شما را به این گزینه جلب کند؛ اما در کتاب، کمبود منیزیم با فشار خون بالا و بی‌نظمی ضربان قلب مرتبط است و کم‌خونیِ ناشی از مصرف زیاد، برای آن ذکر نشده است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۷).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «منشأ بیماری‌های زمین‌زاد»، هم محل فراوانی عناصر و هم پیامدهای کمبود یا زیادی آن‌ها را به یاد بیاورید.
- سنگ آهک از سنگ‌های کربناته است؛ پس به‌دنبال عنصری باشید که کتاب، فراوانی آن را در سنگ‌های کربناته بیان کرده باشد.
- برای انتخاب نهایی، عارضهٔ «کم‌خونی بر اثر زیادی عنصر» را بررسی کنید؛ این عارضه در بند مربوط به عنصری آمده که کانی اصلی آن اسفالریت است.