سوال ۱۱۸ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۱۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
در طبقه‌بندی عناصر مورد نیاز بدن جانداران به اصلی، فرعی و جزئی به‌ترتیب، کدام عناصر در این سه گروه جای می‌گیرند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
در داده‌های این سؤال، میان صورت سؤال و کلید اعلام‌شده ناسازگاری وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان گزینهٔ معرفی‌شده را بر اساس متن کتاب، پاسخ علمی درست دانست.
۱. ملاک طبقه‌بندی را مشخص می‌کنیم. در جدول طبقه‌بندی بیوشیمیایی، عناصر اصلی شامل هیدروژن، کربن، نیتروژن و اکسیژن‌اند. سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، فسفر و کلر در گروه فرعی قرار دارند و آهن و منگنز از عناصر جزئی‌اند. این دسته‌بندی به سهم عناصر در تودهٔ بدن مربوط است، نه صرفاً اهمیت آن‌ها برای سلامت (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۹–۸۰).
۲. نخستین جایگاه گزینه‌ها را بررسی می‌کنیم. سؤال به‌ترتیب «اصلی، فرعی و جزئی» را می‌خواهد؛ پس عنصر نخست باید از عناصر اصلی باشد. درحالی‌که آهنِ گزینه‌های ۱ و ۲ جزئی است و منیزیمِ گزینهٔ ۳ و فسفرِ گزینهٔ ۴ فرعی‌اند. بنابراین هیچ گزینه‌ای شرط نخست سؤال را ندارد.
۳. گزینهٔ ۳ را با کلید تطبیق می‌دهیم. منیزیم در گروه فرعی، منگنز در گروه جزئی و روی در گروه جزئی اساسی قرار می‌گیرد؛ پس ترتیب این گزینه «فرعی، جزئی، جزئی» است، نه ترتیب خواسته‌شده در صورت سؤال (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۹–۸۱). نقش ضروری منیزیم در فعالیت‌های بدن نیز آن را به عنصر «اصلی» تبدیل نمی‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۷).
نتیجهٔ علمی: با صورت فعلی سؤال، هیچ‌یک از گزینه‌ها صحیح نیست و لازم است صورت سؤال یا کلید بازبینی شود. عبارت پایانی زیر صرفاً ثبت کلید اعلام‌شده است، نه تأیید سازگاری آن با کتاب.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است اهمیت آهن در خون‌سازی باعث شود آن را «اصلی» بدانید؛ اما اهمیت زیستی با این طبقه‌بندی یکسان نیست و آهن عنصری جزئی است. منیزیم در جایگاه فرعی و مس در جایگاه جزئی درست قرار گرفته‌اند، ولی جایگاه آهن نادرست است.
- گزینهٔ ۲: این گزینه ممکن است به‌دلیل ضروری‌بودن هر سه عنصر انتخاب شود؛ اما «اساسی‌بودن» به معنای «اصلی‌بودن» نیست. آهن جزئی و فسفر فرعی است؛ بنابراین فقط سدیم در گروه خواسته‌شده قرار دارد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است نقش مهم فسفر در بدن، شما را به اصلی‌دانستن آن سوق دهد؛ درحالی‌که فسفر در جدول کتاب جزو عناصر فرعی است. جایگاه منیزیم و منگنز در این گزینه درست است، اما جایگاه فسفر درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- جدول طبقه‌بندی بیوشیمیایی عناصر را در فصل زمین‌شناسی و سلامت مرور کن؛ «اصلی» و «اساسی» دو اصطلاح هم‌معنا نیستند.
- ابتدا فقط عنصر نخست هر گزینه را بررسی کن: عناصر اصلی بدن در این جدول، هیدروژن، کربن، نیتروژن و اکسیژن‌اند.
- اگر هیچ‌یک از عناصر نخست گزینه‌ها در فهرست عناصر اصلی نبود، سازگاری صورت سؤال و کلید را بررسی کن؛ سپس جایگاه منیزیم و منگنز را مستقیماً از جدول بخوان.