سوال ۱۴۲ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۴۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
کدام روش در کاهش بیماری گواتر در یک منطقه مؤثرتر است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. علت بیماری را در چارچوب سؤال مشخص می‌کنیم: طبق مثال «کمربند گواتر» در شمال آمریکا، فقیر بودن خاک از ید باعث کمبود این عنصر در گیاهان و محصولات دامی منطقه و در نتیجه رواج گواتر شده بود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۷).
۲. راهکار گزارش‌شده در کتاب را بررسی می‌کنیم: با افزودن ید به رژیم غذایی مردم همان منطقه، شیوع گواتر کاهش یافت. بنابراین، در این سؤال اصلاح دریافت غذایی ید، روش مؤثر موردنظر کتاب است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۷).
۳. روش‌های دیگر را مقایسه می‌کنیم: افزودن ید به کود، اقدامی غیرمستقیم در ابتدای زنجیرهٔ غذایی است و افزودن ید به آب نیز راهکار ذکرشده در مثال کتاب نیست. افزودن فلوئور به آب هم کمبود ید را برطرف نمی‌کند؛ نقش بیان‌شده برای فلوئور، از جمله افزایش مقاومت دندان در برابر پوسیدگی است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۵).
پس باید یدِ موردنیاز بدن از راه رژیم غذایی تأمین شود؛ البته این به معنای مصرف بی‌رویه نیست، زیرا مقدار زیاد ید نیز سمی است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۷).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: چون کمبود ید خاک در ایجاد کمبود ید محصولات غذایی نقش دارد، ممکن است افزودن کود یددار انتخاب شود؛ اما این روش غیرمستقیم است و کتاب، افزودن ید به رژیم غذایی مردم را راهکار مؤثرِ تجربه‌شده برای کاهش گواتر معرفی می‌کند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز با تعمیم نقش آب در تأمین برخی عناصر، افزودن ید به آب را انتخاب کند؛ اما در مثال گواتر، راهکار تصریح‌شدهٔ کتاب اصلاح رژیم غذایی است، نه افزودن ید به آب تصفیه‌شده.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب از اشتباه گرفتن نقش فلوئور و ید ناشی می‌شود. فلوئور در مقاومت دندان در برابر پوسیدگی نقش دارد و کمبود یدِ مرتبط با گواتر را جبران نمی‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۵).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «عنصر ید» از فصل زمین‌شناسی و سلامت، علت رواج گواتر در «کمربند گواتر» را به یاد بیاور.
- در مثال کتاب، کمبود یک عنصر در خاک به کمبود همان عنصر در محصولات گیاهی و دامی منجر شده است؛ پس باید کمبود آن در بدن مردم جبران شود.
- میان اصلاح خاک، تغییر آب و اصلاح خوراک مردم، روشی را پیدا کن که کتاب کاهش بیماری را پس از اجرای آن گزارش کرده است.