سوال ۱۱۶ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۱۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
نقشه‌های زمین‌شناسی که احتمال خطر بیماری‌های خاص زمین‌زاد در آن‌ها مشخص شده با کمک کارشناسان کدام شاخهٔ زمین‌شناسی تهیه می‌شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید مشخص کنیم سؤال دربارهٔ «مطالعهٔ بیماری‌های زمین‌زاد» است یا «تخصص لازم برای تهیهٔ نقشهٔ خطر آن‌ها». در اینجا تأکید بر تهیهٔ نقشه است.
۲. طبق کتاب، برخی سنگ‌ها و خاک‌ها در بعضی عناصر بی‌هنجاری دارند. عناصر می‌توانند از خاک وارد گیاهان و سپس زنجیرهٔ غذایی شوند و افزایش غلظت آن‌ها سلامت جانداران را تهدید کند. بنابراین شناخت پراکندگی و تمرکز عناصر، به شناسایی مناطق مستعد بیماری کمک می‌کند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۰–۸۱).
۳. کتاب توضیح می‌دهد که زمین‌شناسان با شناسایی نقاط دارای بی‌هنجاری مثبت و تهیهٔ نقشهٔ پراکندگی ژئوشیمیایی عناصر، مناطق دارای احتمال خطر برخی بیماری‌ها را معرفی می‌کنند. نمونهٔ آن نیز نقشهٔ ژئوشیمیایی فلز سمی کادمیم در سوئد است. پس تهیهٔ چنین نقشه‌هایی به تخصص کارشناسان ژئوشیمی نیاز دارد (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۰–۸۱).
۴. زمین‌شناسی پزشکی، زمینهٔ کلیِ بررسی نقش عناصر و کانی‌ها در ایجاد بیماری‌های زمین‌زاد است؛ اما این موضوع نباید با شاخهٔ تخصصیِ مرتبط با تهیهٔ نقشهٔ پراکندگی عناصر اشتباه شود (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۷۸–۷۹).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به دلیل منشأ سنگی عناصر بیماری‌زا، پترولوژی یا سنگ‌شناسی را انتخاب کنید؛ اما موضوع سؤال، شناخت سنگ‌ها نیست، بلکه تعیین پراکندگی و تمرکز عناصر برای تهیهٔ نقشهٔ خطر است.
- گزینهٔ ۳: اشارهٔ سؤال به بیماری‌های زمین‌زاد، زمین‌شناسی پزشکی را به ذهن می‌آورد؛ اما باید میان موضوع کلیِ بررسی عوامل این بیماری‌ها و تخصص لازم برای تهیهٔ نقشهٔ پراکندگی عناصر، یعنی ژئوشیمی، تفاوت گذاشت.
- گزینهٔ ۴: چون آلودگی آب و خاک می‌تواند موجب بیماری شود، زمین‌شناسی زیست‌محیطی گزینه‌ای وسوسه‌کننده است؛ ولی کتاب، شناسایی مناطق دارای خطر را در این مورد بر پایهٔ نقشهٔ پراکندگی ژئوشیمیایی عناصر توضیح می‌دهد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش مربوط به شناسایی مناطق مستعد بیماری در فصل زمین‌شناسی و سلامت را مرور کنید؛ این مناطق با بررسی پراکندگی عناصر شناسایی می‌شوند.
- به جای تمرکز بر واژهٔ «بیماری»، به داده‌های لازم برای تهیهٔ نقشه توجه کنید: کدام عناصر در هر منطقه، تمرکزی بیش از مقدار معمول دارند؟
- کتاب از شناسایی بی‌هنجاری مثبت و تهیهٔ نقشهٔ پراکندگی عناصر سخن می‌گوید؛ شاخه‌ای را انتخاب کنید که ترکیب شیمیایی زمین و توزیع عناصر را بررسی می‌کند.