سوال ۱۱۵ زمین‌شناسی کنکور تجربی ۱۳۹۸ با پاسخ تشریحی

برای پاسخ، باید دو نوع دسته‌بندی عناصر را از هم جدا کنیم:

۱. دسته‌بندی بر اساس مقدار حضور در بدن: عناصر به سه گروه اصلی، فرعی و جزئی تقسیم می‌شوند.
۲. دسته‌بندی بر اساس نقش در بدن: عناصر می‌توانند اساسی یا غیراساسی باشند و برخی نیز اثر سمی داشته باشند. بنابراین «جزئی» به معنای «غیرضروری» یا «سمی» نیست؛ برخی عناصر جزئی برای بدن لازم‌اند و برخی سمی محسوب می‌شوند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۹–۸۰).

گام اول ـ شناسایی عناصر فرعی: طبق جدول کتاب، سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، فسفر و کلر در گروه عناصر فرعی قرار دارند. پس مجموعهٔ موردنظر سؤال نباید شامل این عناصر باشد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۰).

گام دوم ـ بررسی گزینه‌ها:

• گزینهٔ ۲ دارای فسفر و سدیم است؛ بنابراین همهٔ عناصر آن جزئی نیستند.
• گزینهٔ ۳ دارای پتاسیم و منیزیم است؛ پس این مجموعه نیز پذیرفتنی نیست.
• گزینهٔ ۴ دارای منیزیم است و به همین دلیل رد می‌شود.
• در گزینهٔ ۱، مس، طلا، روی، سرب و کادمیم همگی در گروه عناصر جزئی قرار می‌گیرند؛ بنابراین این مجموعه با دستهٔ موردنظر سؤال مطابقت دارد.

نکتهٔ مفهومی: عبارت سؤال را نباید چنین برداشت کرد که تک‌تک عناصر این مجموعه حتماً هم ضروری‌اند و هم سمی. کتاب برای گروه عناصر جزئی، نقش‌های اساسی و سمی را مطرح می‌کند؛ همچنین توضیح می‌دهد که مقدار بیش از حد عناصر اساسی نیز می‌تواند بیماری‌زا باشد. در مقابل، کادمیم را به‌طور مشخص عنصری سمی و سرطان‌زا معرفی می‌کند، نه عنصری ضروری برای بدن (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۹–۸۰ و ۸۳–۸۴).

پاسخ: گزینهٔ ۱