سوال ۱۱۶ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۱۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
کدام گزینه، «مهم‌ترین مسیر انتقال آرسینیک به بدن انسان» را براساس عبارتِ زیر به‌درستی بیان می‌کند؟
«در پنجاه سال پیش، تحت‌تأثیر شدیدترین مسمومیت جهان با آرسینیک، حدود نفر در بنگال غربی، دچار مرگ زودرس شدند.»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: نمونهٔ موردنظر را شناسایی می‌کنیم. کتاب توضیح می‌دهد که در هندوستان و بنگلادش، چاه‌های کم‌عمق بسیاری حفر شد و آب آن‌ها برای آبیاری مزارع برنج به کار رفت؛ اما این آب‌ها مقدار زیادی آرسنیک داشتند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۲–۸۳).
گام دوم: مسیر انتقال را مشخص می‌کنیم. طبق کتاب، آرسنیک می‌تواند همراه آب آلوده از زمین به گیاهان و جانوران منتقل شود و از راه تغذیه وارد بدن انسان شود. بنابراین در این رویداد، آب آلودهٔ چاه‌ها در آبیاری مصرف شده، آلودگی به محصول برنج انتقال یافته و با مصرف آن، آرسنیک وارد بدن انسان شده است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۲–۸۳).
گام سوم: میان «منشأ آلودگی» و «مسیر انتقال» تفاوت می‌گذاریم. هوازدگی کانی‌ها یا وجود لایه‌های رسوبی، به منشأ احتمالی آلودگی مربوط‌اند، نه مسیر انتقال موردنظر سؤال. خشک‌کردن مواد غذایی با زغال‌سنگ آلوده نیز نمونهٔ دیگری است که کتاب برای جنوب چین بیان می‌کند. پس در این سؤال، آبیاری مزارع برنج با آب آلوده به آرسنیک درست است.
نکتهٔ تطبیق با متن کتاب: در عبارت سؤال، حدود ششصد هزار نفر ذکر شده، اما در متن ارسالی کتاب، بیش از شصت هزار نفر آمده است؛ این اختلاف آماری، تشخیص مسیر انتقال را تغییر نمی‌دهد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نمونهٔ مسمومیت در جنوب چین را با رویداد سؤال اشتباه بگیرد. آلودگی غذا هنگام خشک‌کردن با حرارت زغال‌سنگ آرسنیک‌دار، مربوط به نمونهٔ چین است، نه ماجرای آبیاری مزارع در هندوستان و بنگلادش.
- گزینهٔ ۳: هوازدگی شیمیایی می‌تواند در آزادشدن عناصر از کانی‌ها نقش داشته باشد؛ بنابراین ممکن است با مسیر انتقال به انسان اشتباه گرفته شود. اما این گزینه مسیر ورود آرسنیک به زنجیرهٔ غذایی در رویداد موردنظر را بیان نمی‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز منشأ زمین‌شناختی احتمالی آلودگی را به‌جای مسیر انتقال انتخاب کند. وجود لایه‌های رسوبی و رگه‌های کانی، به‌تنهایی چگونگی انتقال آرسنیک به بدن انسان را نشان نمی‌دهد و در روایت کتاب، عامل انتقال، آب آلودهٔ مصرف‌شده در کشاورزی است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نمونه‌های مسمومیت با آرسنیک در بخش «منشأ بیماری‌های زمین‌زاد» را مرور کن؛ نمونهٔ جنوب چین را از نمونهٔ هندوستان و بنگلادش جدا کن.
- در نمونهٔ مربوط به شبه‌قارهٔ هند، به کاربرد آب چاه‌های کم‌عمق و ارتباط آن با تولید محصول کشاورزی توجه کن.
- مسیر انتقال را از آب چاه تا محصول خوراکی و سپس دستگاه گوارش انسان دنبال کن؛ گزینه‌ای لازم است که حلقهٔ ورود آلودگی به محصول را نشان دهد.