سوال ۱۱۵ زمین‌شناسی کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

گام اول: به صورت سؤال توجه می‌کنیم. واژهٔ «به‌جز» نشان می‌دهد باید عبارت نادرست را پیدا کنیم، نه یکی از کاربردهای درست بالاست را.

گام دوم: وظایف بالاست را مشخص می‌کنیم. بالاست همان مصالح خرده‌سنگی زیر خط‌آهن است که به نگهداری ریل‌ها، پخش بار چرخ‌ها و خروج آب از بستر کمک می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

گام سوم: گزینه‌ها را بررسی می‌کنیم.

• گزینهٔ ۱ درست است: زهکشی، آب حاصل از بارندگی را از بستر خارج می‌کند و از تجمع آن در زیرسازی می‌کاهد؛ بنابراین به حفظ استحکام زیرسازی کمک می‌کند. نقش زهکشی بالاست در کتاب تصریح شده است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

• گزینهٔ ۲ درست است: خروج آب و جلوگیری از تجمع رطوبت، برای حفظ پایداری خاک‌های ریزدانهٔ حساس به آب اهمیت دارد. کتاب نیز توضیح می‌دهد که برخی مصالح رس‌دار، مانند گل‌سنگ‌ها و سنگ‌های مارنی، در مجاورت آب متورم می‌شوند و استحکام مناسبی ندارند؛ بنابراین کنترل رطوبت بستر می‌تواند به حفظ پایداری آن کمک کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۹۶).

• گزینهٔ ۳ درست است: دانه‌بندی مصالح بر نفوذپذیری و عبور آب اثر دارد. کتاب در مقایسهٔ اساس و زیراساس توضیح می‌دهد که برای ایجاد نفوذپذیری بیشتر، مصالح درشت‌تری به کار می‌رود. پس انتخاب دانه‌بندی مناسب بالاست نیز امکان تنظیم نفوذپذیری بستر و تأمین زهکشی مناسب را فراهم می‌کند؛ «کنترل» لزوماً به معنای کاهش نفوذپذیری نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

• گزینهٔ ۴ نادرست است: بخش «نگهداری ریل‌ها» از وظایف واقعی بالاست است، اما نتیجه‌ای که به آن نسبت داده شده دقیق نیست. نگهداری ریل‌ها به پایداری مجموعهٔ خط‌آهن مربوط است و به‌خودی‌خود به معنای افزایش پایداری سطح زمین نیست. اثر بالاست بر بستر را باید با پخش بار چرخ‌ها و زهکشی توضیح داد، نه صرفاً نگهداری ریل‌ها (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۶–۱۰۷).

پاسخ: گزینهٔ ۴