سوال ۱۴۳ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۱۴۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۶: زمین‌شناسی و سازه‌های مهندسی
لای و ماسه به‌ترتیب از نظر مهندسی و خاک‌شناسی (کشاورزی)، در طبقه‌بندی خاک‌ها، در کدام گروه قرار می‌گیرند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ باید دو طبقه‌بندی را از هم جدا کنیم و در هرکدام، ابتدا جایگاه «لای» و سپس جایگاه «ماسه» را بنویسیم.
۱. از نظر مهندسی: در تقسیم‌بندی مهندسی، رس و لای یا سیلت، ریزدانه‌اند؛ اما شن و ماسه در گروه درشت‌دانه قرار می‌گیرند. بنابراین ترتیب لای و ماسه در این بخش، «ریزدانه، درشت‌دانه» است.
۲. از نظر خاک‌شناسی: در تقسیم‌بندی سه‌گانهٔ مورد نظر سؤال، لای و ماسه هر دو متوسط‌دانه محسوب می‌شوند. پس ترتیب این دو در بخش خاک‌شناسی، «متوسط‌دانه، متوسط‌دانه» است.
نکتۀ تطبیق با متن کتاب: در متن ارائه‌شده از کتاب، یک تقسیم‌بندی سه‌گانه بر پایۀ اندازۀ ذرات آمده است که در آن ماسه متوسط‌دانه و سیلت و رس ریزدانه معرفی شده‌اند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۵). این عبارت به‌تنهایی تفاوت دو نظام طبقه‌بندیِ مطرح‌شده در سؤال را توضیح نمی‌دهد؛ بنابراین نباید گروه‌بندی سه‌گانهٔ آن را مستقیماً جایگزین طبقه‌بندی مهندسیِ مورد نظر سؤال کرد.
در نتیجه، ترکیب خواسته‌شده چنین است: «ریزدانه، درشت‌دانه ـ متوسط‌دانه، متوسط‌دانه».
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: این گزینه از جابه‌جا گرفتن جایگاه لای در دو طبقه‌بندی ناشی می‌شود. لای در طبقه‌بندی مهندسی ریزدانه و در طبقه‌بندی خاک‌شناسی متوسط‌دانه است؛ همچنین ماسه در خاک‌شناسی در گروه متوسط‌دانه قرار می‌گیرد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ریزتر بودن ماسه از شن را به معنای ریزدانه بودن آن در مهندسی بداند، درحالی‌که ماسه در مهندسی درشت‌دانه محسوب می‌شود. این گزینه جایگاه لای را در خاک‌شناسی نیز به‌اشتباه ریزدانه معرفی می‌کند.
- گزینهٔ ۴: این گزینه جایگاه لای را در هر دو طبقه‌بندی درست بیان می‌کند، اما جایگاه ماسه را جابه‌جا می‌گیرد. ماسه در مهندسی درشت‌دانه و در خاک‌شناسی متوسط‌دانه است، نه برعکس.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به تفاوت طبقه‌بندی مهندسی و خاک‌شناسی توجه کن؛ نام گروه یک مادۀ یکسان الزاماً در این دو طبقه‌بندی یکسان نیست.
- لای همان سیلت است. در طبقه‌بندی مهندسی، سیلت و رس در یک گروه و شن و ماسه در گروه دیگر قرار می‌گیرند.
- برای بخش خاک‌شناسی، تقسیم‌بندی سه‌گانهٔ اندازهٔ ذرات را به یاد بیاور: شن در گروه درشت و رس در گروه ریز قرار دارد؛ جایگاه لای و ماسه را میان این دو مشخص کن و سپس ترتیب خواسته‌شده را بخوان.