سوال ۱۱۴ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۱۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۶: زمین‌شناسی و سازه‌های مهندسی
کدام گزینه، دلیل مناسبی برای اهمیت «سدّ امیرکبیر»، به‌عنوان سازهٔ مخزنی مهم، در استان البرز است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید جنس سنگِ پی سد امیرکبیر را با نقش آن در پایداری سد مرتبط کنیم، نه اینکه صرفاً سنگی مقاوم را بشناسیم.
گام نخست ـ اهمیت مقاومت پی: وزن زیاد سد و فشار آب پشت آن، به پی و بخش‌های دیگر سازه نیرو وارد می‌کند؛ بنابراین سنگ پی باید توان تحمل تنش‌ها را داشته باشد تا دچار شکست و نشست نشود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۹۶). همچنین مقاومت سنگ‌های پی و دیواره‌ها از عوامل مهم انتخاب محل و نوع سد است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۱).
گام دوم ـ شناسایی سنگ پی سد امیرکبیر: کتاب در توضیح مقاومت زیاد سنگ‌های آذرینِ هوازده‌نشده، سد امیرکبیر را مثال می‌زند و جنس پی آن را «گابرو» معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۹۶).
گام سوم ـ نتیجه‌گیری: گابرو سنگی آذرین است و وجود آن در پی سد امیرکبیر، با مقاومت زیاد زمین پی در برابر نیروهای واردشده ارتباط دارد. پس گزینه‌ای درست است که مقاومت پی این سد را به سنگ گابرو نسبت می‌دهد. منظور، جنس سنگِ پی سد است، نه لزوماً مصالح به‌کاررفته در بدنهٔ آن.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: مقاومت زیاد کوارتزیت، به‌عنوان سنگ دگرگونی غیرمتورق، ممکن است دانش‌آموز را به انتخاب این گزینه برساند؛ اما کتاب، جنس پی سد امیرکبیر را گابرو معرفی می‌کند، نه کوارتزیت (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۹۶).
- گزینهٔ ۲: این گزینه یادآور نکتهٔ درستِ مناسب‌بودن سنگ آهک ضخیم‌لایه و فاقد حفره‌های انحلالی برای پی سازه‌هاست؛ اما این ویژگی عمومی، توصیف پی سد امیرکبیر نیست و پی این سد از گابرو تشکیل شده است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۹۶ و ۹۷).
- گزینهٔ ۴: دانش‌آموز ممکن است کاربرد سنگ‌های آواری در سازه‌ها را با جنس پی این سد اشتباه بگیرد؛ درحالی‌که مقاومت ماسه‌سنگ به عواملی مانند سیمان اتصال‌دهندهٔ ذرات وابسته است و کتاب، پی سد امیرکبیر را گابرویی معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۹۶ و ۹۷).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «مقاومت زمین پی» را به یاد بیاورید؛ کتاب در این بخش، سد امیرکبیر را نمونه‌ای از ارتباط جنس سنگ پی با پایداری سازه معرفی کرده است.
- میان «سنگ مناسب برای ساخت سازه‌ها به‌طور کلی» و «سنگ تشکیل‌دهندهٔ پی سد امیرکبیر» تفاوت بگذارید؛ سؤال به نمونهٔ مشخص کتاب اشاره دارد.
- در مثال سد امیرکبیر، به‌دنبال نام یک سنگ آذرین در پی سد باشید؛ مقاومت زیاد سنگ‌های آذرینِ هوازده‌نشده، نکتهٔ تعیین‌کننده است.