سوال ۱۱۳ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۱۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۶: زمین‌شناسی و سازه‌های مهندسی
کدام مورد، از عوامل مهم در «مکان‌یابی ساختگاهِ سازه‌ها» به‌شمار نمی‌آید؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا به منفی بودن صورت سؤال توجه می‌کنیم: باید موردی را پیدا کنیم که طبق بیان کتاب، از عوامل مهم مکان‌یابی ساختگاه سازه‌ها به‌شمار نمی‌آید.
۲. کتاب در بررسی ساختگاه، بر ویژگی‌هایی مانند مقاومت زمین پی، پایداری دامنه‌ها و ناهمواری‌های سطح زمین تأکید دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۹۶). بنابراین:
- گزینهٔ ۱، یعنی مقاومت آبرفت‌های پی سد، در چارچوب «مقاومت زمین پی» قرار می‌گیرد. مصالح زیر سازه باید بارهای واردشده را تحمل کنند و دچار نشست یا گسیختگی نشوند؛ پس این گزینه از عوامل مؤثر است.
- گزینهٔ ۲ نیز مستقیماً به پایداری دامنه‌ها مربوط است؛ بررسی خطر ریزش برای انتخاب ساختگاه ضرورت دارد.
- گزینهٔ ۴ به وضعیت ناهمواری‌ها یا توپوگرافی محل اشاره می‌کند. کتاب تأثیر شکل سطح زمین بر پایداری سازه را بیان کرده است؛ پس این مورد نیز در مکان‌یابی اهمیت دارد (زمین‌شناسی، صفحات ۹۹–۱۰۰).
۳. تفاوت اصلی در گزینهٔ ۳ است: کتاب «مقاومت زمین پی در برابر تنش‌های وارده» را عامل مهم مکان‌یابی معرفی می‌کند، نه «نوع تنش‌های وارده بر سنگ‌های پی سد» را به‌عنوان عاملی مستقل در این فهرست. برای نمونه، وزن سد و فشار آب نیرو وارد می‌کنند و زمین پی باید توان تحمل آن‌ها را داشته باشد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۹۶). همچنین در بحث انتخاب محل سد، مقاومت سنگ‌های پی و دیواره‌ها و شکل دره از معیارهای اصلی معرفی شده‌اند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۱).
پس در چارچوب عبارت‌بندی کتاب، نباید «نوع تنش» را با «مقاومت پی در برابر تنش» یکسان دانست؛ این نتیجه به معنای بی‌اهمیت بودن بررسی تنش‌ها در طراحی مهندسی نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز مقاومت زمین پی را فقط مربوط به سنگ‌ها بداند و آبرفت‌ها را کنار بگذارد؛ اما مقاومت مصالح پی، از جمله آبرفت‌ها، در تحمل بار سازه و جلوگیری از نشست و گسیختگی اهمیت دارد؛ بنابراین این مورد از عوامل مکان‌یابی است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است پایداری دامنه‌ها صرفاً مسئله‌ای مربوط به کوهستان تصور شود؛ درحالی‌که ریزش دامنه می‌تواند ایمنی ساختگاه را تهدید کند و کتاب آن را به‌صراحت از عوامل مورد بررسی در مکان‌یابی می‌داند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است پستی‌وبلندی‌های محل فقط مسئله‌ای ظاهری یا اجرایی به نظر برسد؛ اما شکل سطح زمین در پایداری سازه و انتخاب محل آن مؤثر است و باید در مکان‌یابی بررسی شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- فهرست عوامل مؤثر بر مکان‌یابی سازه‌ها در فصل ششم را به یاد بیاورید؛ سؤال موردی را می‌خواهد که در این فهرست قرار نمی‌گیرد.
- مقاومت مصالح زمین پی، پایداری دامنه‌ها و شکل سطح زمین را با گزینه‌ها تطبیق دهید.
- در عبارت مربوط به تنش دقت کنید: کتاب «توانایی زمین پی برای تحمل نیرو» را معیار قرار می‌دهد؛ آن را با «چگونگی نیروهای واردشونده» یکی نگیرید.