سوال ۱۱۹ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۱۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
کدام گزینه، می‌تواند «پیش‌نشانگر وقوع زمین‌لرزه» باشد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید «پیش‌نشانگر» را از «اثر زمین‌لرزه» تشخیص دهیم. پیش‌نشانگر، علامتی است که پیش از وقوع زمین‌لرزه بررسی می‌شود و ممکن است برای پیش‌بینی آن به کار رود؛ نه پدیده‌ای که صرفاً بر اثر لرزش زمین ایجاد می‌شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۲–۷۳).
۲. کتاب در میان پیش‌نشانگرها، تغییر تراز آب زیرزمینی، قطع جریان آن و خشک‌شدن چاه‌های عمیق را ذکر می‌کند. بنابراین «تغییر سطح آب‌های زیرزمینی» مستقیماً با یکی از موارد بیان‌شده در کتاب مطابقت دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۲–۷۳).
۳. در مقابل، نوسان اشیای آویزان، جابه‌جایی سنگ‌های بزرگ و حرکات دامنه‌ای می‌توانند از آثار لرزش زمین باشند؛ پس نباید آن‌ها را با نشانه‌های پیش از وقوع اشتباه گرفت. هنگام زمین‌لرزه، انرژی آزادشده به صورت امواج لرزه‌ای منتشر می‌شود و زمین را می‌لرزاند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۸).
نکته: واژهٔ «می‌تواند» در صورت سؤال مهم است؛ وجود یک پیش‌نشانگر به معنای پیش‌بینی قطعی زمان زمین‌لرزه نیست و کتاب نیز بر نبود روش علمی قابل اعتماد برای پیش‌بینی زمان دقیق آن تأکید دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۲–۷۳).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نوسان اشیای آویزان را با نشانه‌ای پیش از زمین‌لرزه اشتباه بگیرد؛ اما این نوسان می‌تواند حاصل رسیدن امواج و لرزش هنگام وقوع زمین‌لرزه باشد، نه پیش‌نشانگر آن.
- گزینهٔ ۲: جابه‌جا شدن سنگ‌های بزرگ ممکن است به دلیل ارتباطش با تکان‌های شدید زمین انتخاب شود؛ اما این پدیده می‌تواند از آثار زمین‌لرزه باشد و در فهرست پیش‌نشانگرهای کتاب قرار ندارد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز هر نوع ناپایداری زمین را نشانهٔ نزدیک‌شدن زمین‌لرزه بداند؛ درحالی‌که حرکات دامنه‌ای می‌توانند بر اثر لرزش زمین تحریک شوند و به‌خودی‌خود پیش‌نشانگر وقوع زمین‌لرزه محسوب نمی‌شوند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف «پیش‌نشانگر» را در بخش پیش‌بینی زمین‌لرزه به یاد بیاورید؛ باید آن را از آثار و پیامدهای لرزش زمین جدا کنید.
- نوسان اشیا و حرکت سنگ‌ها یا مواد دامنه می‌توانند هنگام زمین‌لرزه یا در پی آن رخ دهند؛ به دنبال تغییری باشید که کتاب آن را از نشانه‌های پیش از وقوع معرفی کرده است.
- در فهرست کتاب، خشک‌شدن چاه‌های عمیق و قطع جریان آب زیرزمینی نیز آمده‌اند؛ گزینه‌ای را بررسی کنید که به همین بخش از محیط زیرسطحی مربوط است.