سوال ۱۰۵ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۰۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۴: پویایی زمین
در آینده، اقیانوسی به اقیانوسهای کرهٔ زمین اضافه میشود، محل این اقیانوس در حال حاضر کجاست؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید جهت تکامل حوضهها را در چرخهٔ ویلسون بررسی کنیم.
۱. در آغاز چرخه، کشیدهشدن و شکستن پوستهٔ قارهای، ریفت ایجاد میکند. سپس با بالاآمدن مواد مذاب و تشکیل پوستهٔ جدید، حوضهای اقیانوسی با عرض کم پدید میآید؛ این وضعیت، مرحلهٔ جوانی چرخه است (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱).
۲. کتاب، دریای سرخ کنونی را نمونهٔ مرحلهٔ جوانی معرفی میکند. در این منطقه، عربستان از آفریقا دور میشود و تشکیل پوستهٔ جدید، موجب گسترش حوضه میشود (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱).
۳. با ادامهٔ گسترش کف اقیانوس، فاصلهٔ دو سوی حوضه بیشتر میشود و حوضهٔ کمعرض به اقیانوسی پهناور در مرحلهٔ بلوغ تبدیل میشود. بنابراین، منظور سؤال از محل اقیانوس آینده، دریای سرخ کنونی است. نکته این است که دریای سرخ از نظر چرخهٔ ویلسون همین حالا نیز حوضهای اقیانوسی و جوان محسوب میشود، اما با ادامهٔ بازشدگی میتواند پهناورتر شود (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱).
در مقابل، برخورد عربستان با ایران و تشکیل زاگرس به مرحلهٔ زمیندرز مربوط است؛ یعنی پیامد بستهشدن حوضهٔ اقیانوسی، نه پیدایش اقیانوسی جدید (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز صرف وجود یک پهنهٔ آبی در کنار عربستان را نشانهٔ تشکیل اقیانوس بداند؛ اما خلیج فارس نمونهٔ حوضهٔ اقیانوسیِ در حال گسترش نیست و نباید آن را با محل دورشدن عربستان از آفریقا اشتباه گرفت.
- گزینهٔ ۳: نام اقیانوس تتیس ممکن است دانشآموز را به انتخاب محل سابق آن ترغیب کند؛ اما بستهشدن یک اقیانوس و برخورد ورقهها، برخلاف بازشدگی و گسترش حوضه، نشانهٔ تشکیل اقیانوس جدید نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز تصور کند هر مرز ورقهای محل پیدایش اقیانوس است؛ درحالیکه مرز عربستان با ایران محل برخورد و تشکیل زاگرس است، نه مرز واگرا و محل گسترش کف اقیانوس (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱).
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل چرخهٔ ویلسون را در صفحهٔ ۶۱ مرور کن؛ بهویژه تفاوت مراحل بازشدن حوضهٔ اقیانوسی با مراحل بستهشدن آن را به یاد بیاور.
- برای تشکیل اقیانوسی پهناور، باید ورقههای دو طرف از هم دور شوند و با تولید پوستهٔ جدید، عرض حوضه افزایش یابد؛ برخورد ورقهها مسیر متفاوتی دارد.
- در میان مکانهای پیشنهادی، نمونهٔ مرحلهٔ جوانی چرخهٔ ویلسون را پیدا کن؛ جایی که عربستان از آفریقا دور میشود.