سوال ۱۲۰ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۲۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
در حال حاضر فعالیت کدام آتشفشان، با ویژگی ارائه شده مطابقت بیشتری دارد؟
«بخار آب، گاز گوگرد و ... از دهانهٔ آن خارج می‌شود.»
الف) دماوند
ب) سهند
ج) تفتان
د) سبلان
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی نوع فعالیت: ویژگی مطرح‌شده، یعنی خروج بخار آب و گازهای گوگردی از دهانه، به فعالیت «فومرولی» اشاره دارد. در این مرحله، خروج گاز می‌تواند سال‌ها یا حتی قرن‌ها پس از فعالیت آتشفشان ادامه پیدا کند؛ بنابراین برای تشخیص آن، نباید فقط به خروج گدازه توجه کرد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۷).
۲. تعیین نمونه‌های کتاب: کتاب دماوند و تفتان را نمونه‌های آتشفشان‌هایی معرفی می‌کند که در حال حاضر در مرحلهٔ فومرولی قرار دارند و از دهانهٔ آن‌ها بخار آب و گازهای گوناگون خارج می‌شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۷).
۳. تطبیق با صورت سؤال: دماوند با حرف «الف» و تفتان با حرف «ج» مشخص شده‌اند؛ پس ترکیب درست «الف و ج» است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز صرفاً به آتشفشانی‌بودن دماوند و سهند توجه کند. دماوند با ویژگی سؤال مطابقت دارد، اما کتاب سهند را جزو آتشفشان‌های دارای فعالیت فومرولی کنونی معرفی نمی‌کند؛ نام دوم باید تفتان باشد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز سابقهٔ آتشفشانی سهند و سبلان را با خروج کنونی گاز از دهانه اشتباه بگیرد. در کتاب، جفت معرفی‌شده برای این ویژگی دماوند و تفتان است، نه سهند و سبلان.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تفتان را درست تشخیص دهد، اما وجود چشمه‌های آب‌گرم در نواحی آتشفشانی را با خروج گاز از دهانه یکسان بداند و سبلان را نیز انتخاب کند. ویژگی سؤال مشخصاً به فعالیت فومرولی دماوند و تفتان اشاره دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «گاز و بخارهای آتشفشانی» به یاد بیاور که خروج گاز پس از فعالیت آتشفشان چه نام دارد.
- خروج بخار و گاز الزاماً به معنی خروج هم‌زمان گدازه نیست؛ مرحلهٔ گازدهی می‌تواند مدت زیادی پس از فعالیت آتشفشان ادامه یابد.
- کتاب برای این مرحله دو نمونهٔ کنونی در ایران معرفی می‌کند؛ یکی در البرز و دیگری در جنوب‌شرق ایران قرار دارد. آن‌ها را با نام‌های صورت سؤال تطبیق بده.