سوال ۱۱۳ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۱۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۴: پویایی زمین
کدام عبارت، توصیف مناسبتری از امتداد لایه است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. برای تعیین وضعیت لایههای غیرافقی، از دو ویژگی «امتداد» و «شیب» استفاده میکنیم. امتداد به خط تقاطع سطح لایه با سطح افق مربوط است و جهت آن با جهتهای جغرافیایی بیان میشود؛ اما شیب، زاویهٔ سطح لایه با افق است (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۲–۶۳).
۲. اگر یک صفحهٔ افقی، سطح لایهای مایل را قطع کند، خطی مشترک میان این دو سطح ایجاد میشود. این خط، امتداد لایه را مشخص میکند. بنابراین تعبیر «فصل مشترک یک صفحهٔ افقی با سطح هر لایه» با تعریف کتاب مطابقت دارد.
۳. در مقایسهٔ گزینهها، نیمساز یک زاویه تعریف امتداد نیست. همچنین سطح زمین را نمیتوان جایگزین سطح افق کرد، زیرا سطح زمین ممکن است شیبدار یا ناهموار باشد. وصل کردن نقاط همارتفاع نیز برای یک لایهٔ مسطح و مایل میتواند خطی در جهت امتداد بسازد، اما عبارت گزینهٔ چهارم بهاندازهٔ تعریف مبتنی بر تقاطع با صفحهٔ افقی، دقیق و صریح نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز مفهوم امتداد را با شیب اشتباه بگیرد؛ اما زاویهٔ سطح لایه با افق، شیب لایه است و نیمساز این زاویه، تعریف امتداد نیست.
- گزینهٔ ۲: این گزینه بر اثر یکسان دانستن «سطح زمین» و «سطح افق» انتخاب میشود؛ درحالیکه سطح زمین ممکن است ناهموار یا مایل باشد و محل برخورد لایه با آن الزاماً امتداد لایه را نشان نمیدهد.
- گزینهٔ ۴: این عبارت به مفهوم امتداد نزدیک است؛ در یک لایهٔ مسطح و مایل، خط وصلکنندهٔ نقاط همارتفاع میتواند همجهت با امتداد باشد. بااینحال، عبارت بهصورت کلی بیان شده و شرط هندسیِ مشخصِ تعریف کتاب، یعنی تقاطع سطح لایه با یک صفحهٔ افقی، را بهروشنی بیان نمیکند؛ بنابراین توصیف دقیقتر سؤال نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «موقعیت لایهها»، تفاوت امتداد و شیب را مرور کن: یکی به جهت یک خط مربوط است و دیگری به زاویهٔ سطح لایه با افق.
- دقت کن که سطح افق با سطح واقعی زمین یکسان نیست؛ پستیوبلندیهای زمین نباید مبنای تعریف امتداد قرار بگیرند.
- یک لایهٔ مایل را تصور کن که صفحهای افقی آن را قطع میکند؛ خط حاصل از این تقاطع را با تعریفهای پیشنهادی مقایسه کن.