سوال ۱۱۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۱۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
کدام رابطه، اندازهٔ ذرات معدنی تشکیل‌دهندهٔ خاک‌ها را بهتر نشان می‌دهد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید اندازهٔ ذرات را از کوچک به بزرگ مرتب کنیم؛ در رابطهٔ ، اندازهٔ ذرهٔ سمت چپ کمتر از ذرهٔ سمت راست است.
گام اول: رس را مشخص می‌کنیم. کتاب، خاک رس را بسیار ریزدانه معرفی می‌کند و کوچک بودن فضاهای بین ذرات آن را با همین ویژگی مرتبط می‌داند؛ بنابراین رس در ابتدای ترتیب کوچک به بزرگ قرار می‌گیرد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۲–۵۳).
گام دوم: جایگاه سیلت، ماسه و شن را مقایسه می‌کنیم. در جدول طبقه‌بندی رسوبات، سیلت و رس در گروه ریزدانه، ماسه در گروه دانه‌متوسط و شن در گروه دانه‌درشت آمده‌اند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۵). سیلت، که همان لای است، از رس درشت‌تر و از ماسه ریزتر است. پس ترتیب اندازه‌ها چنین است:
گام سوم: با مقایسهٔ این ترتیب با گزینه‌ها، رابطهٔ درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز لای را ریزتر از رس تصور کند؛ اما لای همان سیلت است و ذرات آن از رس درشت‌ترند. پس قرار دادن لای پیش از رس در ترتیب کوچک به بزرگ نادرست است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه ممکن است بر اثر وارونه خواندن علامت کوچک‌تر انتخاب شود. در واقع، شن از سیلت درشت‌تر و رس از سیلت ریزتر است؛ بنابراین هر دو مقایسهٔ این گزینه نادرست‌اند.
- گزینهٔ ۴: دانش‌آموز ممکن است فقط به درست بودن کوچک‌تر بودن ماسه از شن توجه کند. اما سیلت از هر دوی آن‌ها ریزتر است و نباید در انتهای ترتیب کوچک به بزرگ قرار گیرد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- طبقه‌بندی ذرات خاک و رسوبات بر اساس اندازه را در بخش «منابع خاک» و جدول رسوبات صفحهٔ ۵۵ مرور کن؛ ملاک سؤال اندازهٔ ذرات است، نه مقدار فراوانی آن‌ها.
- لای و سیلت دو نام برای یک گروه از ذرات‌اند. همچنین رس را به‌عنوان ذره‌ای بسیار ریزدانه به یاد بیاور و جهت علامت کوچک‌تر را بررسی کن.
- در میان رس، سیلت و ماسه، رس ریزترین و ماسه درشت‌ترین است. اکنون جایگاه ذرهٔ باقی‌مانده را در ترتیب کوچک به بزرگ مشخص کن.