سوال ۱۴۳ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۴۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
هدف از حفاظت خاک، در کدام زمان تحقق می‌یابد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا هدف را از روش‌های رسیدن به آن جدا می‌کنیم. هدف حفاظت خاک، جلوگیری از تخریب تدریجی آن است؛ ایجاد پوشش گیاهی می‌تواند یکی از روش‌های کمک به این هدف باشد، اما خودِ معیار تحقق هدف نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۵).
۲. تشکیل خاک بسیار کند است؛ طبق کتاب، در شرایط طبیعی به‌طور میانگین برای تشکیل خاکی به ضخامت ، حدود زمان لازم است. بنابراین باید سرعت از دست رفتن خاک را با سرعت تشکیل آن مقایسه کنیم (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۵).
۳. اگر فرسایش سریع‌تر از تشکیل خاک باشد، خاکِ ازدست‌رفته به‌اندازهٔ کافی جایگزین نمی‌شود و تخریب تدریجی ادامه می‌یابد. کتاب معیار تحقق حفاظت خاک را چنین تعیین می‌کند:
در این حالت، تشکیل خاک از اتلاف آن پیشی می‌گیرد؛ بنابراین شرط گزینهٔ ۱ همان معیار موردنظر کتاب است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۵).
۴. بیشترین برداشت محصول، لزوماً نشانهٔ حفاظت خاک نیست. پوشش گیاهی نیز راهکاری برای کاهش فرسایش است، نه معیار نهایی تحقق حفاظت؛ ضمن آنکه فرسایش فقط به باد محدود نمی‌شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۴). مشخص‌بودن افق‌ها هم به نیم‌رخ و تکامل خاک مربوط است، نه مقایسهٔ سرعت تشکیل و فرسایش آن (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۳).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است افزایش محصول با حفاظت خاک یکسان در نظر گرفته شود؛ اما برداشت بیشترین محصول، به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ حفظ خاک نیست و ممکن است با بهره‌برداری نامناسب و تشدید فرسایش همراه باشد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه به دلیل نقش پوشش گیاهی در کاهش فرسایش، درست به نظر می‌رسد؛ اما فقط به یک راهکار و یک عامل فرسایش اشاره دارد، نه معیار کلی تحقق هدف حفاظت خاک.
- گزینهٔ ۴: ممکن است مشخص‌شدن افق‌ها نشانهٔ حفاظت موفق خاک تصور شود؛ اما این ویژگی به تکامل و نیم‌رخ خاک مربوط است و نشان نمی‌دهد که خاک با چه سرعتی تشکیل می‌شود یا از دست می‌رود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «حفاظت آب و خاک» را به یاد بیاورید: هدف اصلی حفاظت خاک، جلوگیری از تخریب تدریجی آن است، نه صرفاً افزایش محصول.
- برای تشخیص تحقق این هدف، باید دو فرایند را مقایسه کنید: تشکیل خاک و از دست رفتن آن بر اثر فرسایش.
- اگر خاک سریع‌تر از آنکه جایگزین شود از دست برود، تخریب ادامه می‌یابد؛ پس جهت مقایسهٔ دو سرعت باید به سود ساخته‌شدن خاک باشد.