سوال ۱۰۹ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۰۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
چرا در مناطق گرم و خشک، بیشتر رودها، «موقتی و فصلی»، هستند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید علت «تداوم نداشتن جریان رود» را از علت «ایجاد یک جریان ناگهانی» جدا کنیم.
گام اول: رود دائمی باید در فاصلهٔ بین بارندگیها نیز آب دریافت کند. کتاب توضیح میدهد که در مناطق مرطوب، بارش فراوان و تبخیر اندک با دائمیبودن رودها همراه است؛ همچنین آب زیرزمینی یا ذوب برف و یخ ارتفاعات میتواند هنگام نبود بارندگی، آب رود را تأمین کند (زمینشناسی، صفحهٔ ۴۳–۴۴).
گام دوم: در مناطق گرم و خشک، بارندگی کم است؛ بنابراین آب کمتری برای تأمین جریان رود فراهم میشود. از سوی دیگر، تبخیر زیاد باعث از دست رفتن آب میشود. همراهی این دو عامل موجب میشود جریان بیشتر رودها در تمام سال برقرار نماند و موقتی یا فصلی باشد؛ این همان رابطهای است که کتاب برای این مناطق بیان میکند (زمینشناسی، صفحهٔ ۴۳–۴۴).
گام سوم: باران سیلابی یا ذوب ناگهانی برف میتواند زمان و شدت جریان را تغییر دهد، اما علت اصلی و عمومیِ مورد سؤال نیست. پس باید گزینهای را برگزینیم که هم کمبود بارش و هم تبخیر زیاد را بیان میکند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: بارانهای ناگهانی میتوانند جریانهای کوتاهمدت و سیلاب ایجاد کنند؛ به همین دلیل این گزینه ممکن است درست به نظر برسد. اما علت عمومیِ فصلیبودن بیشتر رودهای مناطق گرم و خشک، کمبود بارش همراه با تبخیر زیاد است، نه صرفاً سیلابیبودن بارانها.
- گزینهٔ ۳: خشکسالی طولانی میتواند کمآبی رودها را تشدید کند، اما این گزینه آن را با تغییرات بستر رود همراه کرده که علت اصلیِ موردنظر کتاب نیست. پرسش دربارهٔ ویژگی معمول اقلیم گرم و خشک است، نه پیامد یک دورهٔ خشکسالی یا تغییر بستر.
- گزینهٔ ۴: ذوب برف و یخ ممکن است افزایش فصلی جریان رود را به ذهن بیاورد، اما علت عمومیِ موقتیبودن رودهای مناطق گرم و خشک نیست. کتاب، ذوب برف و یخ ارتفاعات را از منابع تأمین آب رودهای دائمی در زمان نبود بارندگی معرفی میکند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «آب جاری»، تفاوت شرایط اقلیمیِ مناطق دارای رودهای دائمی و مناطق دارای رودهای فصلی را به یاد بیاور.
- دو عامل را همزمان بررسی کن: میزان تأمین آب از راه بارندگی و میزان از دست رفتن آب بر اثر تبخیر.
- در اقلیم مورد سؤال، ورودی آب محدود و اتلاف آن زیاد است؛ گزینهای را پیدا کن که هر دو سوی این وضعیت را توضیح دهد.