سوال ۱۱۱ زمین‌شناسی کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

برای تشخیص عبارت‌های درست، باید علامت تغییر ذخیرهٔ آب را بررسی کنیم.

۱. مفهوم رابطهٔ بیلان
طبق کتاب، رابطهٔ بیلان آب به‌صورت $\Delta S=I-O$ است؛ در آن $I$ مقدار آب ورودی، $O$ مقدار آب خروجی و $\Delta S$ تغییر حجم ذخیره است. پس برای کاهش ذخیره باید داشته باشیم:
$\Delta S<0\quad\Longleftrightarrow\quad I<O$
یعنی خروجی از ورودی بیشتر باشد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۱).

۲. بررسی عبارت‌های مربوط به آبخوان

• «الف»: چون $I>O$ است، داریم $\Delta S>0$؛ بنابراین ذخیرهٔ آبخوان افزایش می‌یابد و این عبارت بیانگر وضعیت کاهشی نیست.
• «ب»: چون $I<O$ است، داریم $\Delta S<0$؛ بنابراین ذخیرهٔ آبخوان کاهش می‌یابد. کتاب نیز کاهش ذخایر آب زیرزمینی را با بهره‌برداری بیش از تغذیه و منفی‌شدن بیلان مرتبط می‌داند؛ پس این عبارت با وضعیت موردنظر سؤال سازگار است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۱).

۳. بررسی عبارت‌های مربوط به دریاچه
تبخیر، آب را از دریاچه خارج می‌کند؛ بنابراین یکی از مؤلفه‌های خروجی است. با کاربرد همان اصل بیلان:

• «ج»: وقتی مقدار تبخیر از کل آب ورودی بیشتر باشد، خروجی از ورودی بیشتر است و ذخیرهٔ آب دریاچه کاهش می‌یابد؛ پس این عبارت درست است.
• «د»: اگر تبخیر با ورودی برابر باشد، با درنظرگرفتن همین دو مؤلفه، $I-O=0$ و در نتیجه $\Delta S=0$ است. بنابراین این برابری، به‌تنهایی دلیل کاهش آب دریاچه نیست.

در نتیجه، عبارت‌های «ب» و «ج» بیانگر شرایط کاهش ذخیرهٔ آب هستند.
پاسخ: گزینهٔ ۳