سوال ۱۴۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۴۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
کدام روش می‌تواند در کاهش فرونشست زمین مؤثر باشد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناخت علت فرونشست: طبق کتاب، مهم‌ترین علت فرونشست در مناطق خشک و نیمه‌خشک، برداشت بیش‌ازحد از منابع آب زیرزمینی است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۲).
گام دوم ـ بررسی سازوکار: با خروج آب از منافذ خاک، ذرات تحت وزن لایه‌های بالایی آرایش فشرده‌تری پیدا می‌کنند؛ در نتیجه، حجم و ضخامت لایه‌ها کاهش می‌یابد و سطح زمین پایین می‌رود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۲).
گام سوم ـ انتخاب راهکار: برای کاهش این فرایند، باید برداشت آب زیرزمینی محدود و تغذیهٔ آبخوان تقویت شود. تغذیهٔ مصنوعی، ورود آب به آبخوان را افزایش می‌دهد و به مقابله با افت ذخایر آب زیرزمینی کمک می‌کند. کتاب نیز کاهش برداشت همراه با تقویت آبخوان از راه تغذیهٔ مصنوعی را راهکار کاهش فرونشست معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۲). بنابراین، در میان روش‌های داده‌شده، تغذیهٔ مصنوعی آبخوان‌ها مؤثر است؛ این راهکار برای کاهش فرونشست است و نباید آن را به معنای بازگرداندن قطعی لایه‌های متراکم‌شده به وضعیت اولیه دانست.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز زهکشی را با مدیریت مناسب آب یکسان بداند؛ اما زهکشی با ترانشه برای خروج آب است، نه جبران کمبود آب آبخوان، و علت اصلی فرونشست ناشی از برداشت بی‌رویه را برطرف نمی‌کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز تصور کند با افزودن خاک می‌توان فضای خالی زیر زمین را پر کرد؛ اما فرونشست موردنظر حاصل تراکم لایه‌ها در پی خروج آب است و تزریق خاک، راهکار کتاب برای جبران افت ذخایر آب زیرزمینی نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز هر روش پایدارسازی خاک را برای کاهش فرونشست مناسب بداند؛ اما میخ‌کوبی برای تقویت مکانیکی تودهٔ خاک است و کمبود آب آبخوان و تراکم ناشی از برداشت بی‌رویه را برطرف نمی‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «فرونشست زمین» را مرور کن و به مهم‌ترین علت این پدیده در مناطق خشک و نیمه‌خشک توجه کن.
- خروج آب از منافذ خاک باعث آرایش مجدد و فشرده‌تر شدن ذرات می‌شود؛ پس راهکار مناسب باید با کاهش آب زیرزمینی مقابله کند.
- در میان روش‌ها، روشی را پیدا کن که به‌جای خارج کردن آب یا صرفاً تقویت مکانیکی خاک، ورود آب به سفرهٔ زیرزمینی را افزایش دهد.