سوال ۱۴۶ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۴۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
کدام مورد را می‌توان «پیش نشانگر» زمین‌لرزه دانست؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناخت پیش‌نشانگر: به نشانه‌هایی که ممکن است پیش از زمین‌لرزه ظاهر شوند و برای پیش‌بینی آن به کار روند، «پیش‌نشانگر» می‌گویند. کتاب، تغییر تراز آب زیرزمینی، قطع جریان آن و خشک‌شدن چاه‌های عمیق را از این نشانه‌ها برمی‌شمارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۲–۷۳).
گام دوم ـ ارتباط چشمه با آب زیرزمینی: چشمه محل خروج طبیعی آب زیرزمینی به سطح زمین است. دبی نیز حجم آب عبوری در واحد زمان را بیان می‌کند؛ بنابراین کاهش ناگهانی دبی چشمه می‌تواند نشان‌دهندهٔ کاهش یا اختلال در جریان آب زیرزمینیِ تغذیه‌کنندهٔ آن باشد. این پدیده با پیش‌نشانگرهای مربوط به تغییر جریان آب زیرزمینی سازگار است.
گام سوم ـ مقایسه با موارد دیگر: نام گاز مطرح‌شده در کتاب «رادون» است و افزایش آن در آب زیرزمینی اهمیت دارد؛ پس کاهش رادیم آب رودها و افزایش آرگون آب چاه‌ها با عبارت کتاب مطابقت ندارند. همچنین، هر تأخیری در مهاجرت پرندگان را نمی‌توان بدون شواهد دیگر، ناهنجاری رفتاری مرتبط با زمین‌لرزه دانست.
نکته: وجود یک پیش‌نشانگر به معنای وقوع قطعی زمین‌لرزه نیست؛ کتاب تأکید می‌کند که هنوز روش علمی قابل اعتمادی برای پیش‌بینی زمان دقیق زمین‌لرزه در دست نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۲–۷۳).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: شباهت نام «رادیم» و «رادون» ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما کتاب از افزایش گاز رادون در آب‌های زیرزمینی نام می‌برد، نه کاهش رادیم در آب رودها.
- گزینهٔ ۲: افزایش گاز در آب چاه‌ها به عبارت کتاب شباهت دارد، اما نوع گاز عوض شده است: پیش‌نشانگر ذکرشده در کتاب، افزایش رادون است، نه آرگون.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تأخیر در مهاجرت با «ناهنجاری رفتار حیوانات» یکسان فرض شود؛ اما تأخیر مهاجرت به‌تنهایی الزاماً ناهنجاری مرتبط با زمین‌لرزه نیست و کتاب نیز آن را مشخصاً به‌عنوان پیش‌نشانگر معرفی نکرده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «پیش‌بینی زمین‌لرزه» را به یاد بیاور؛ به نشانه‌های مربوط به آب‌های زیرزمینی و نام دقیق گاز ذکرشده توجه کن.
- کتاب، تغییر تراز آب زیرزمینی و حتی قطع جریان آن را از پیش‌نشانگرها می‌داند. کدام پدیده با تغییر جریان آب زیرزمینی ارتباط مستقیم دارد؟
- چشمه محل خروج طبیعی آب زیرزمینی است و دبی، حجم آب خروجی در واحد زمان را نشان می‌دهد؛ تغییر جریان زیرزمینی چگونه می‌تواند در خروجی چشمه آشکار شود؟