سوال ۱۲۰ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۲۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
کدام‌یک می‌تواند یک «پیش نشانگر» وقوع یک زمین لرزه باشد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ــ شناخت مفهوم پیش‌نشانگر: به نشانه‌ای که بررسی آن بتواند به پیش‌بینی وقوع زمین‌لرزه کمک کند، «پیش‌نشانگر» می‌گویند. البته وجود این نشانه‌ها به معنای امکان پیش‌بینی قطعی زمان وقوع زمین‌لرزه نیست؛ کتاب تأکید می‌کند که هنوز روش علمی قابل اعتمادی برای تعیین زمان دقیق آن به دست نیامده است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۷۲–۷۳).
گام دوم ــ تطبیق با فهرست کتاب: از پیش‌نشانگرهای ذکرشده، تغییر تراز آب زیرزمینی است. قطع جریان آب زیرزمینی و خشک‌شدن چاه‌های عمیق نیز در همین فهرست آمده‌اند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۷۲–۷۳).
گام سوم ــ نتیجه‌گیری: سطح ایستابی نشان‌دهندهٔ تراز آب زیرزمینی است؛ بنابراین بالا یا پایین رفتن آن در چاه‌ها مصداق تغییر تراز آب زیرزمینی و مطابق پیش‌نشانگر معرفی‌شده در کتاب است. در مقابل، کتاب از افزایش گاز رادون، نه آرگون، و افزایش هدایت الکتریکی سنگ‌ها، نه اختلال میدان مغناطیسی، نام می‌برد؛ افزایش دمای سنگ‌ها در کانون نیز در فهرست پیش‌نشانگرهای آن نیامده است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۷۲–۷۳).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تغییرات میدان مغناطیسی را با تغییر ویژگی‌های الکتریکی سنگ‌ها اشتباه بگیرد؛ اما در فهرست پیش‌نشانگرهای کتاب، «افزایش هدایت الکتریکی سنگ‌ها» آمده است، نه اختلال در میدان مغناطیسی منطقه.
- گزینهٔ ۲: ممکن است آزادشدن انرژی در کانون زمین‌لرزه، دانش‌آموز را به انتخاب افزایش دما سوق دهد؛ اما آزادشدن انرژی هنگام زمین‌لرزه، به‌معنای معرفی افزایش دمای سنگ‌های کانون به‌عنوان پیش‌نشانگر نیست و کتاب چنین نشانه‌ای ذکر نکرده است.
- گزینهٔ ۳: شباهت نام آرگون و رادون می‌تواند باعث اشتباه شود؛ گازی که کتاب افزایش آن را در آب‌های زیرزمینی از پیش‌نشانگرها می‌داند، رادون است، نه آرگون.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «پیش‌بینی زمین‌لرزه» را به یاد بیاورید؛ سؤال دربارهٔ نشانه‌های احتمالی پیش از رخداد است، نه پیامدهای زمین‌لرزه.
- در مقایسهٔ گزینه‌ها با فهرست کتاب، به نام دقیق گاز و تفاوت هدایت الکتریکی با میدان مغناطیسی توجه کنید.
- یکی از پیش‌نشانگرهای کتاب به تغییر تراز آب زیرزمینی مربوط است؛ فکر کنید این تغییر در یک چاه چگونه دیده می‌شود.