سوال ۱۴۴ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
در طبقه‌بندی عناصر، کدام عنصر با فراوانی بسیار کم در پوستهٔ زمین، دارای اهمیت اساسی برای بدن جانداران و گاهی باعث ایجاد عوارض و بیماری می‌شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید دو ویژگی را هم‌زمان در نظر بگیریم: عنصر مورد نظر با وجود کم‌مقداربودن، برای بدن ضروری است و کمبود یا زیادی آن می‌تواند آسیب‌زا باشد.
۱. در تقسیم‌بندی بیوشیمیایی کتاب، پتاسیم، فسفر و منیزیم در گروه «عناصر فرعی» قرار دارند؛ اما سلنیم از عناصر «جزئی اساسی» است. بنابراین در میان گزینه‌ها، سلنیم با توصیف سؤال سازگار است. دقت کنید که جدول کتاب، عناصر را بر اساس مقدارشان در تودهٔ بدن طبقه‌بندی می‌کند؛ پس نباید مقدار آن‌ها در بدن را با فراوانی آن‌ها در پوستهٔ زمین یکی دانست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۹–۸۰).
۲. اساسی‌بودن سلنیم به این معناست که بدن به آن نیاز دارد، نه اینکه مصرف هر مقدار از آن سودمند باشد. کتاب بیان می‌کند که کمبود سلنیم می‌تواند بیماری «کشان» را ایجاد کند؛ این بیماری با اختلال عملکرد و بزرگ‌شدن قلب همراه است. از سوی دیگر، مصرف بیش از حد سلنیم باعث مسمومیت می‌شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۶–۸۷).
در نتیجه، سلنیم هم برای بدن اهمیت اساسی دارد و هم برهم‌خوردن مقدار آن می‌تواند موجب عارضه و بیماری شود.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به دلیل ضروری‌بودن پتاسیم برای بدن، آن را انتخاب کنید؛ اما پتاسیم در جدول کتاب از عناصر «فرعی» است، نه از عناصر «جزئی اساسی» مورد نظر سؤال.
- گزینهٔ ۲: فسفر برای بدن ضروری است، اما ضروری‌بودن به‌تنهایی برای پاسخ‌گویی کافی نیست. فسفر مانند پتاسیم در گروه عناصر فرعی قرار دارد و با مجموعهٔ ویژگی‌های سؤال مطابقت ندارد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با یادآوری فشار خون بالا و بی‌نظمی ضربان قلب بر اثر کمبود منیزیم، این گزینه را انتخاب کنید. بااین‌حال، منیزیم از عناصر فرعی است و نباید آن را با عنصر جزئی اساسیِ مورد نظر اشتباه گرفت.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تقسیم‌بندی بیوشیمیایی عناصر را مرور کنید؛ «اساسی‌بودن» یک عنصر به نیاز بدن مربوط است، نه فراوان‌بودن آن.
- در جدول طبقه‌بندی کتاب، پتاسیم، فسفر و منیزیم در یک گروه قرار دارند؛ گروه آن‌ها را با عناصر «جزئی اساسی» مقایسه کنید.
- بخش «پیوند با پزشکی» دربارهٔ بیماری کشان را به یاد آورید؛ کمبود عنصر عامل این بیماری به قلب آسیب می‌رساند و مصرف بیش از حد همان عنصر نیز مسمومیت ایجاد می‌کند.