سوال ۱۲۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۲۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
کدام گزینه، دلیل مناسبی برای بررسی «مغناطیس زمین» توسط «ژئوفیزیک‌دان‌ها» است؟
الف) احداث پروژه‌های عمرانی
ب) مطالعهٔ ساختار درونی زمین
ج) اندازه‌گیری شدت گرانش سنگ‌های پوستهٔ زمین
د) شناسایی معادن زیرزمینی
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید «کاربردهای کلی زمین‌شناسی» را از «کاربردهای بررسی مغناطیس زمین» جدا کنیم. کتاب، شناخت زمین و تأمین منابع معدنی را از زمینه‌های فعالیت زمین‌شناسان معرفی می‌کند؛ اما این توضیح کلی به معنای یکسان بودن کاربرد تمام روش‌های بررسی زمین نیست (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۲۱–۲۲).
الف) احداث پروژه‌های عمرانی: اجرای این پروژه‌ها به بررسی‌هایی مانند شناخت جنس و پایداری زمین نیاز دارد و در حوزهٔ زمین‌شناسی مهندسی قرار می‌گیرد. هرچند روش‌های ژئوفیزیکی ممکن است در مطالعات عمرانی به کار روند، این عبارت در سؤال، کاربرد مشخص و موردنظرِ بررسی مغناطیس زمین نیست؛ پس الف انتخاب نمی‌شود.
ب) مطالعهٔ ساختار درونی زمین: میدان مغناطیسی زمین با ویژگی‌ها و فرایندهای بخش‌های درونی آن ارتباط دارد. بنابراین بررسی این میدان، اطلاعاتی غیرمستقیم برای شناخت درون زمین فراهم می‌کند؛ پس ب درست است.
ج) اندازه‌گیری شدت گرانش سنگ‌های پوستهٔ زمین: گرانش و مغناطیس دو پدیدهٔ متفاوت‌اند. اندازه‌گیری میدان گرانشی در روش گرانی‌سنجی انجام می‌شود، نه در بررسی مغناطیس زمین؛ پس ج نادرست است.
د) شناسایی معادن زیرزمینی: تفاوت خواص مغناطیسی بعضی توده‌های معدنی با سنگ‌های اطراف، باعث ایجاد تفاوت در اندازه‌گیری‌های مغناطیسی می‌شود. ژئوفیزیک‌دان‌ها از این تفاوت‌ها برای کمک به شناسایی ذخایر معدنی زیرزمینی استفاده می‌کنند؛ پس د درست است.
در نتیجه، عبارت‌های ب و د مناسب‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: این گزینه از یکسان دانستن کاربرد همهٔ روش‌های ژئوفیزیکی ناشی می‌شود. سنجش گرانش با بررسی مغناطیس متفاوت است و احداث پروژه‌های عمرانی نیز در این پرسش، کاربرد موردنظرِ مطالعهٔ مغناطیس زمین نیست.
- گزینهٔ ۲: شناسایی معادن زیرزمینی کاربرد درستی است، اما ممکن است دانش‌آموز هر کاربرد زمین‌شناسی را به مطالعهٔ مغناطیس نسبت دهد. احداث پروژه‌های عمرانی به بررسی‌های زمین‌شناسی مهندسی مربوط است و جایگزین کاربرد مغناطیس در شناخت درون زمین نمی‌شود.
- گزینهٔ ۳: مطالعهٔ ساختار درونی زمین درست است، اما انتخاب این گزینه نشان‌دهندهٔ خلط میدان گرانشی و میدان مغناطیسی است. شدت گرانش با روش گرانی‌سنجی بررسی می‌شود، نه با مغناطیس‌سنجی.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- کاربرد روش‌های ژئوفیزیکی را مرور کنید؛ مهم است بدانید در هر روش، کدام ویژگی فیزیکی زمین اندازه‌گیری می‌شود.
- مغناطیس‌سنجی و گرانی‌سنجی دو روش متفاوت‌اند؛ اندازه‌گیری یکی از این میدان‌ها را نباید کاربرد مستقیم بررسی میدان دیگر دانست.
- پس از کنار گذاشتن مورد مربوط به گرانش، توجه کنید که عنوان کلیِ فعالیت عمرانی به‌تنهایی کاربرد اختصاصی بررسی مغناطیس نیست؛ به کاربردهای شناختی و اکتشافی آن فکر کنید.