سوال ۱۲۲ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۲۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۷: زمین‌شناسی ایران
کدام رابطه، مفهوم درستی از مقایسهٔ سنّ سنگ‌های مناطق مختلف ایران را با «برخی از نواحی جهان»، بیان می‌کند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. مبنای مقایسه را از متن کتاب مشخص می‌کنیم. کتاب بیان می‌کند که سنگ‌های مناطق مختلف ایران نسبت به سنگ‌های قدیمی یافت‌شده در آمریکای شمالی، آفریقا، هند، سیبری، استرالیا و عربستان بسیار جوان‌ترند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۱۱۰–۱۱۱).
۲. معنای عبارت‌های مقایسه‌ای را روشن می‌کنیم: «جوان‌تر بودن» سنگ یعنی زمان کمتری از تشکیل آن گذشته است؛ بنابراین سن آن کمتر است. پس در این سؤال، «سن کمتر» و «جوان‌تر» دو بیان از یک مفهوم‌اند.
۳. در گزینهٔ ۱، بخش نخست می‌گوید سن سنگ‌های ایران از سنگ‌های قدیمی استرالیا کمتر است و بخش دوم آن‌ها را جوان‌تر از سنگ‌های قدیمی هند می‌داند. هر دو مقایسه با متن کتاب سازگارند.
۴. گزینه‌های دیگر دست‌کم یک مقایسهٔ نادرست دارند: گزینهٔ ۲ سن سنگ‌های ایران را از آمریکای شمالی بیشتر می‌داند و گزینه‌های ۳ و ۴ نیز سن آن‌ها را از سیبری بیشتر معرفی می‌کنند؛ درحالی‌که متن کتاب برای هر دو ناحیه، جوان‌تر بودن سنگ‌های ایران را بیان می‌کند. توجه کنید که این مقایسه با «سنگ‌های قدیمی یافت‌شده» در نواحی نام‌برده است، نه با تک‌تک سنگ‌های موجود در آن‌ها.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: دانش‌آموز ممکن است با دیدن مقایسهٔ درست با آفریقا، بخش دوم گزینه را بررسی نکند؛ اما طبق کتاب، سنگ‌های ایران از سنگ‌های قدیمی یافت‌شده در آمریکای شمالی نیز جوان‌ترند، نه دارای سن بیشتر.
- گزینهٔ ۳: بخش «کمتر از عربستان» درست است و ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود؛ ولی سن سنگ‌های ایران از سنگ‌های قدیمی یافت‌شده در سیبری نیز کمتر است، نه بیشتر.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز آمریکای جنوبی را با آمریکای شمالیِ ذکرشده در کتاب اشتباه بگیرد. افزون بر این، بخش «بیشتر از سیبری» برخلاف متن کتاب است و برای رد گزینه کفایت می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «تاریخچهٔ زمین‌شناسی ایران» را به یاد بیاورید؛ در آن، سن سنگ‌های ایران با سنگ‌های قدیمی یافت‌شده در چند ناحیهٔ جهان مقایسه شده است.
- در مقایسهٔ سن سنگ‌ها، «جوان‌تر بودن» یعنی «سن کمتر داشتن». پس واژهٔ «بیشتر» را در گزینه‌ها با دقت بررسی کنید.
- هر گزینه دو مقایسه دارد و هر دو باید درست باشند؛ گزینه‌هایی را که سن سنگ‌های ایران را از سنگ‌های قدیمی آمریکای شمالی یا سیبری بیشتر می‌دانند، کنار بگذارید.