سوال ۱۴۳ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۴۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۷: زمینشناسی ایران
با دور شدن کدام خشکیها از هم، دریای تتیس کهن، گسترش پیدا کرد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید تتیس کهن را از تتیس جوان و دریای سرخ تفکیک کنیم.
نخست، طبق کتاب، ابرقارهٔ پانگهآ به دو خشکی بزرگِ لوراسیا و گندوانا تقسیم شد و تتیس کهن میان آنها پدید آمد؛ بنابراین دو سوی تتیس کهن، همین دو خشکی بودند (زمینشناسی، صفحههای ۱۱۰–۱۱۱).
سپس، با دور شدن این دو خشکی از یکدیگر، فضای میان آنها بیشتر و تتیس کهن گستردهتر شد. کتاب همچنین بیان میکند که در پالئوزوییک، حرکت همگرای لوراسیا و گندوانا باعث کاهش پهنای تتیس کهن شد؛ پس دور شدن آنها، برعکس، موجب گسترش آن میشود (زمینشناسی، صفحهٔ ۱۱۱).
نکتهٔ تشخیصی سؤال این است که باز شدن تتیس جوان رویدادی متفاوت بود: با گسترش تتیس جوان در جنوب تتیس کهن، وسعت تتیس کهن کاهش یافت (زمینشناسی، صفحهٔ ۱۱۱). بنابراین نباید جدایی خشکیهای مرتبط با تتیس جوان را پاسخ این سؤال دانست.
در نتیجه، دور شدن لورازیا ــ با نگارش «لوراسیا» در متن کتاب ــ و گندوانا از یکدیگر سبب گسترش تتیس کهن شد.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این گزینه از اشتباه گرفتن تتیس کهن با تتیس جوان ناشی میشود؛ جدا شدن ورقهٔ ایران از حاشیهٔ گندوانا با باز شدن تتیس جوان همراه بود، در حالی که تتیس کهن در حال کوچکشدن بود.
- گزینهٔ ۲: قرار داشتن تتیس جوان در محل زاگرس کنونی ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما فاصلهگرفتن ایران و عربستان به تتیس جوان مربوط است، نه گسترش تتیس کهن میان دو بخش اصلی پانگهآ.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانشآموز گسترش دریای سرخ را با گسترش تتیس کهن اشتباه بگیرد. دور شدن آفریقا و عربستان به باز شدن دریای سرخ مربوط است، نه پیدایش و گسترش تتیس کهن.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش آغازین «تاریخچهٔ زمینشناسی ایران» را به یاد بیاورید: پانگهآ به چه بخشهایی تقسیم شد و تتیس کهن کجا قرار گرفت؟
- برای گسترش یک پهنهٔ اقیانوسی، خشکیهای دو سوی آن باید از هم دور شوند؛ پس دو خشکیِ دو طرف تتیس کهن را پیدا کنید.
- گزینههای مربوط به باز شدن تتیس جوان و دریای سرخ را کنار بگذارید؛ به دنبال دو خشکی بزرگی باشید که مستقیماً از تقسیم پانگهآ حاصل شدند.