سوال ۱۴۲ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۴۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
قیر طبیعی حاصل کدام فرایند است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید تشکیل قیر طبیعی را از تشکیل و ذخیره‌شدن نفت در زیر زمین جدا کنیم.
۱. نفت پس از تشکیل در سنگ منشأ، مهاجرت می‌کند. اگر در مسیر به پوش‌سنگ نفوذناپذیر برسد، حرکت آن به سوی سطح متوقف می‌شود و می‌تواند در سنگ مخزن تجمع یابد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۶–۳۷).
۲. اگر در مسیر مهاجرت ثانویه مانعی وجود نداشته باشد، نفت به سطح زمین راه پیدا می‌کند و چشمهٔ نفتی تشکیل می‌دهد. کتاب بیان می‌کند که نفت در سطح زمین با اکسایش و غلیظ‌شدن، ذخایر قیر طبیعی را پدید می‌آورد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۶–۳۷).
۳. تبخیر اجزای سبک‌تر نفت در سطح زمین، موجب باقی‌ماندن بخش سنگین‌تر و غلیظ‌تر آن می‌شود؛ همراه‌شدن این فرایند با اکسایش، تشکیل قیر طبیعی را توضیح می‌دهد. بنابراین «تبخیر و اکسایش نفت در سطح زمین» با فرایند موردنظر سازگار است؛ نبود آب مخزن یا جلوگیری از مهاجرت، علت تشکیل قیر طبیعی نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به غلیظ‌شدن نفت هنگام تشکیل قیر، نبود آب را علت آن بدانید؛ اما کتاب تشکیل قیر طبیعی را به تغییرات نفت در سطح زمین نسبت می‌دهد، نه نبود آب در سنگ مخزن.
- گزینهٔ ۳: فشار لایه‌های بالایی و نفوذناپذیری پوش‌سنگ در جابه‌جایی و به‌دام‌افتادن نفت نقش دارند؛ اشتباه این است که این عوامل را با فرایند تشکیل قیر یکی بدانیم. پوش‌سنگ مانع رسیدن نفت به سطح زمین می‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است جلوگیری از مهاجرت نفت را عامل غلیظ‌شدن آن تصور کنید؛ اما تشکیل قیر طبیعی در مسیر توضیح‌داده‌شده در کتاب، نیازمند رسیدن نفت به سطح زمین است، نه متوقف‌شدن آن در نزدیکی سنگ منشأ.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «مهاجرت نفت» را مرور کنید؛ سرنوشت نفتی که در زیر زمین به دام می‌افتد با نفتی که به سطح می‌رسد متفاوت است.
- اگر در مسیر مهاجرت ثانویه مانعی نباشد، نفت به سطح زمین می‌رسد. به تغییراتی فکر کنید که نفت در تماس با هوا تجربه می‌کند.
- در سطح زمین، خروج اجزای سبک‌تر و واکنش نفت با اکسیژن باعث باقی‌ماندن ماده‌ای غلیظ‌تر می‌شود؛ گزینه‌ها را با این مسیر مقایسه کنید.