سوال ۱۰۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۰۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
برای تشکیل ذخایر نفت و گاز، کدام جانداران اهمیت بیشتری دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید دو نقش متفاوت در تشکیل نفت و گاز را شناسایی کنیم:
۱. تأمین مواد آلی اولیه: پلانکتون‌ها مهم‌ترین منشأ مواد آلی هستند. بقایای آن‌ها پس از مرگ در رسوبات ریزدانهٔ بستر دریا دفن می‌شود و مادهٔ اولیهٔ تشکیل نفت را فراهم می‌کند (زمین‌شناسی، صفحات ۳۵–۳۶).
۲. کمک به تبدیل مواد آلی: باکتری‌های غیرهوازی در فرایند تبدیل مواد آلی به ترکیب‌های کربن و هیدروژن، یعنی هیدروکربن‌ها، نقش اصلی دارند. البته تشکیل نفت علاوه بر فعالیت این باکتری‌ها، به شرایط مناسب دما، فشار، زمان و محیط بدون اکسیژن نیز وابسته است (زمین‌شناسی، صفحات ۳۵–۳۶).
پس جفت موردنظر، پلانکتون‌ها و باکتری‌هاست؛ منظور از باکتری‌ها در اینجا باکتری‌های غیرهوازی است.
نکتهٔ مهم این است که مرجان‌ها را با منشأ اصلی نفت اشتباه نگیریم: سنگ‌آهک حفره‌دارِ ریف‌های مرجانی می‌تواند سنگ مخزن مناسبی برای تجمع نفت باشد، اما این نقش با تأمین مادهٔ اولیه و تبدیل آن به نفت تفاوت دارد (زمین‌شناسی، صفحات ۳۶–۳۷).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: وجود نام ریف‌های مرجانی در مبحث نفت ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود. باکتری‌ها در تشکیل نفت نقش دارند، اما اهمیت مرجان‌ها در این مبحث بیشتر به ایجاد سنگ مخزن مربوط است، نه تأمین مهم‌ترین منشأ مواد آلی نفت.
- گزینهٔ ۲: این گزینه ممکن است بر اثر تصور نادرستِ تشکیل نفت از بقایای دایناسورها انتخاب شود. کتاب، پلانکتون‌ها را مهم‌ترین منشأ مواد آلی نفت معرفی می‌کند؛ بنابراین درست بودن نقش باکتری‌ها، این گزینه را درست نمی‌کند.
- گزینهٔ ۳: دریازی بودن مرجان‌ها و پلانکتون‌ها می‌تواند این گزینه را محتمل نشان دهد. بااین‌حال، در کنار نقش پلانکتون‌ها در تأمین مواد آلی، نقش اصلی باکتری‌های غیرهوازی در تبدیل این مواد به ترکیب‌های نفتی اهمیت دارد؛ مرجان‌ها جایگزین این نقش نیستند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «نفت و گاز» را مرور کن و میان جاندارانِ تأمین‌کنندهٔ مواد آلی و جاندارانِ مؤثر در تبدیل آن مواد تفاوت بگذار.
- یک گروه، مهم‌ترین منشأ مواد آلی مدفون‌شده در رسوبات دریایی است؛ گروه دیگر در محیط بدون اکسیژن به تبدیل این مواد کمک می‌کند.
- جفتی را انتخاب کن که هر دو نقشِ «تأمین مادهٔ اولیه» و «کمک به تبدیل آن به هیدروکربن» را پوشش دهد؛ اشاره به ریف مرجانی در بحث سنگ مخزن، نباید تو را گمراه کند.