سوال ۱۰۶ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۰۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
عامل اصلی در تشکیل ذخایر پلاسر طلا، کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید منشأ «پلاسر» را از دیگر ذخایر طلا جدا کنیم.
گام اول: پلاسرها از نوع کانسنگهای رسوبی تخریبیاند. مطابق کتاب، فرسایش سنگهای دارای کانیهای مقاوم و با چگالی زیاد، این کانیها را آزاد میکند؛ سپس عوامل حملکننده آنها را جابهجا میکنند و تجمعشان میتواند ذخیرهٔ پلاسری بسازد. طلا و پلاتین از نمونههای ذکرشدهاند (زمینشناسی، صفحهٔ ۳۱).
گام دوم: در جریان حمل، چگالی زیاد ذرات طلا نسبت به بسیاری از مواد همراه، زمینهٔ جدایش و تمرکز آنها را در محلهای مناسب فراهم میکند. بنابراین عامل اصلیِ مورد نظر در میان گزینهها «چگالی» است؛ مقاومت کانی نیز به باقی ماندن ذرات در طی فرسایش و حمل کمک میکند.
گام سوم: نباید وجود طلا را بهتنهایی نشانهٔ منشأ گرمابی بدانیم. گرما در تشکیل رگههای گرمابی نقش دارد، درحالیکه پلاسر حاصل تجمع مکانیکی ذرات است (زمینشناسی، صفحهٔ ۳۱). همچنین تبلور و مواد فرّار به فرایندهای ماگمایی مربوطاند، نه سازوکار اصلی تشکیل پلاسر (زمینشناسی، صفحههای ۲۹–۳۰).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یادآوری رگههای گرمابی طلا، گرما را انتخاب کنید؛ اما گرما در گردش آبهای گرمابی و تشکیل رگههای معدنی نقش دارد، نه در جدایش و تجمع مکانیکی طلای پلاسری.
- گزینهٔ ۲: تبلور از فرایندهای مهم تشکیل کانسنگهای ماگمایی است و ممکن است با تشکیل هر نوع ذخیرهٔ معدنی اشتباه گرفته شود. در پلاسر، ذرات طلای از پیش موجود از سنگ آزاد و متمرکز میشوند، نه اینکه بر اثر سرد شدن ماگما متبلور شوند.
- گزینهٔ ۴: مواد فرّار در فرایندهای ماگمایی و فراهم شدن شرایط رشد بلورهای درشت پگماتیتی نقش دارند. تشکیل پلاسر طلا حاصل فرسایش، حمل و تجمع ذرات است و به حضور مواد فرّار وابسته نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش طبقهبندی کانسنگها، ویژگیهای کانسنگهای رسوبی تخریبی و شیوهٔ تشکیل پلاسرها را به یاد بیاورید.
- در پلاسر، کانی تازهای از ماگما یا محلول تشکیل نمیشود؛ ذرات مقاومِ آزادشده از سنگ، حمل و سپس متمرکز میشوند.
- به ویژگی فیزیکیای فکر کنید که باعث میشود ذرات طلا هنگام حمل با آب، نسبت به بسیاری از ذرات همراه آسانتر تهنشین و در محلهای مناسب جمع شوند.