سوال ۱۰۸ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۰۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
کدام مورد، در حیطهٔ شاخهٔ پترولوژی علم زمین‌شناسی مورد مطالعه قرار می‌گیرد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید محدودهٔ پترولوژی را مطابق تعریف کتاب درسی بشناسیم، نه اینکه تنها از معنای کلی «سنگ‌شناسی» استفاده کنیم.
گام اول ـ تعریف شاخه: در بخش «علم، زندگی، کارآفرینی»، پترولوژی شاخه‌ای معرفی شده است که منشأ، چگونگی تشکیل، رده‌بندی و ترکیب سنگ‌های آذرین و دگرگونی را بررسی می‌کند. همچنین بررسی پدیده‌های آتشفشانی، دگرگونی، نفوذ توده‌های آذرین و مناطق زمین‌گرمایی در حوزهٔ کار سنگ‌شناسان قرار گرفته است (زمین‌شناسی، صفحات ۳۸–۴۰).
گام دوم ـ تطبیق با گزینه‌ها: شناسایی و مطالعهٔ مناطق زمین‌گرمایی مستقیماً با یکی از موضوعات ذکرشده برای پترولوژی مطابقت دارد؛ بنابراین گزینهٔ ۱ درست است. برای درک ارتباط این مناطق با مباحث سنگ‌شناسی، توجه کنید که کتاب افزایش دمای آب‌های عمقی را به گرمای درون زمین یا حضور توده‌های مذاب مرتبط می‌داند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۰).
گام سوم ـ کنار گذاشتن گزینه‌های دیگر: گزینهٔ ۲، سنگ‌های رسوبی را نیز به محدودهٔ تعریف پترولوژی در کتاب اضافه کرده است. گزینهٔ ۳ دربارهٔ منشأ «عناصر» است، نه منشأ «سنگ‌ها»؛ کتاب شناخت عناصر و چگونگی تشکیل آن‌ها را در توضیح ژئوشیمی مطرح می‌کند (زمین‌شناسی، صفحات ۳۸–۴۰). گزینهٔ ۴ نیز به پدیده‌های زمین‌ساختی، مانند کوه‌زایی و زمین‌لرزه، مربوط است و با تعریف ارائه‌شده برای پترولوژی انطباق ندارد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: وجود واژهٔ «طبقه‌بندی» در تعریف پترولوژی می‌تواند این گزینه را جذاب کند؛ اما کتاب در تعریف این شاخه، سنگ‌های آذرین و دگرگونی را نام می‌برد و افزودن سنگ‌های رسوبی با محدودهٔ تعریف کتاب سازگار نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است «منشأ سنگ‌ها» با «منشأ عناصر سازندهٔ سنگ‌ها» اشتباه گرفته شود. پترولوژی به منشأ و تشکیل خود سنگ‌ها می‌پردازد؛ شناخت عناصر و چگونگی تشکیل آن‌ها در متن کتاب با ژئوشیمی مرتبط است.
- گزینهٔ ۴: چون کوه‌زایی و زمین‌لرزه می‌توانند با تغییرات سنگ‌ها همراه باشند، ممکن است دانش‌آموز آن‌ها را موضوع اصلی پترولوژی بداند؛ اما بررسی این پدیده‌ها عمدتاً در حیطهٔ زمین‌ساخت و مباحث مرتبط با زمین‌لرزه است، نه تعریف ارائه‌شده برای پترولوژی.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «علم، زندگی، کارآفرینی» فصل دوم را به یاد بیاور؛ در آن، موضوع مطالعهٔ سنگ‌شناسان و متخصصان ژئوشیمی از هم تفکیک شده است.
- در تعریف کتاب، پترولوژی فقط به رده‌بندی سنگ‌ها محدود نیست؛ بررسی کن چه نوع سنگ‌ها و چه پدیده‌های مرتبطی برای آن نام برده شده‌اند.
- گزینه‌ای را پیدا کن که به یکی از محیط‌های مرتبط با گرمای درونی زمین اشاره دارد؛ کتاب این محیط‌ها را نیز در قلمرو مطالعهٔ سنگ‌شناسان قرار داده است.