سوال ۱۲۵ زمین‌شناسی کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

برای حل سؤال باید میان «تشکیل نفت در سنگ مادر» و «تجمع نفت در سنگ مخزن» تفاوت بگذاریم؛ همچنین توجه کنیم که سؤال عبارت دارای مغایرت را می‌خواهد.

گام اول ـ تشکیل نفت: مواد آلیِ مدفون‌شده همراه رسوبات، طی زمان و تحت تأثیر شرایط مناسب دما و فشار، دگرگون می‌شوند و نفت را در سنگ مادر پدید می‌آورند. آب شور ممکن است همراه رسوبات و مواد نفتی حضور داشته باشد، اما مادهٔ اولیهٔ سازندهٔ نفت نیست.

گام دوم ـ تشکیل ذخیرهٔ نفتی: نفت پس از تشکیل، از سنگ مادر مهاجرت می‌کند و در فضاهای خالی سنگ مخزنِ مناسب تجمع می‌یابد. بنابراین، عبارت گزینهٔ چهارم هم نقش آب شور را با منشأ آلی نفت خلط کرده و هم میان محل تشکیل نفت و محل تجمع ذخیرهٔ نفتی تمایز نگذاشته است.

گام سوم ـ بررسی سایر عبارت‌ها:

• گزینهٔ اول، با برداشت «عمدتاً» از واژهٔ «عمداً» در متن سؤال، درست است؛ کتاب تصریح می‌کند که بخش عمدهٔ ذخایر نفت ایران در لایه‌های آهکی جای دارند. این موضوع به جنس سنگ مخزن مربوط است، نه لزوماً سنگ مادر (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۱۱۹–۱۲۰).
• گزینهٔ دوم مغایرتی ندارد؛ مواد نفتی در زمین می‌توانند حالت مایع یا نیمه‌جامد داشته باشند.
• گزینهٔ سوم نیز سازگار است؛ با رسیدن نفت به سطح زمین و از دست رفتن اجزای سبک‌تر آن، مواد سنگین قیری باقی می‌مانند و ذخایر قیر طبیعی ایجاد می‌شوند.

پس منشأ آلی نفت را نباید با حضور آب شور در کنار آن، و سنگ مادر را نباید با سنگ مخزن اشتباه گرفت.

پاسخ: گزینهٔ ۴