سوال ۱۲۴ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۲۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۷: زمین‌شناسی ایران
دشت‌های پهناور، خشک و کم‌آب از ویژگی‌های کدام پهنهٔ زمین‌ساختی ایران است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید مجموع سه ویژگی «پهنای زیاد دشت‌ها»، «خشکی» و «کم‌آبی» را در نظر بگیریم، نه فقط خشک‌بودن یک منطقه.
نخست، دقت کنیم که پهنه‌بندی زمین‌شناسی ایران بر پایهٔ تفاوت‌های ساختاری، سنگ‌شناسی و تاریخچهٔ زمین‌شناختی انجام شده است؛ بنابراین نام یک پهنه لزوماً با برداشت عمومی ما از یک ناحیهٔ جغرافیایی یکسان نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۳).
سپس گزینه‌های نزدیک را تفکیک می‌کنیم: کپه‌داغ در جدول کتاب با توالی رسوبی منظم شناخته می‌شود؛ ایران مرکزی نیز دارای سنگ‌های رسوبی، آذرین و دگرگونی با گسترهٔ سنی پرکامبرین تا سنوزوییک است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴). پس نباید صرفاً به دلیل وجود کویر در مرکز کشور، ایران مرکزی را انتخاب کرد.
توصیف مطرح‌شده در سؤال، یعنی وجود دشت‌های وسیع با شرایط خشک و کم‌آب، به پهنهٔ شرق و جنوب شرق اشاره دارد. توجه داشته باش که این توصیف به‌صورت مستقیم در متن‌ها و جدولِ ارائه‌شده نیامده است؛ جدول بیشتر برای تمایز ویژگی‌های گزینه‌های دیگر به کار می‌آید.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است قرارگیری کپه‌داغ در شمال‌شرق ایران باعث اشتباه شود؛ اما ویژگی شاخص آن در جدول کتاب، توالی منظم سنگ‌های رسوبی است، نه دشت‌های پهناور و کم‌آب (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
- گزینهٔ ۲: وجود نواحی خشک و کویری در مرکز ایران، این گزینه را وسوسه‌کننده می‌کند؛ اما نباید برداشت جغرافیایی از مرکز ایران را با نام پهنهٔ زمین‌ساختی یکی دانست. جدول کتاب، ایران مرکزی را با تنوع سنگ‌ها و گسترهٔ سنی پرکامبرین تا سنوزوییک معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز گرما و کم‌بارشی بخش‌هایی از سواحل خلیج فارس را با توصیف سؤال یکسان بگیرد؛ اما صرف خشک‌بودن کافی نیست و مجموعهٔ ویژگی‌های «دشت‌های پهناور، خشک و کم‌آب» در این سؤال به پهنهٔ دیگری اشاره دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث پهنه‌های زمین‌شناسی ایران را مرور کن؛ باید مجموعهٔ ویژگی‌های یک پهنه را بشناسی، نه اینکه فقط به آب‌وهوای آن توجه کنی.
- خشکی نواحی مرکزی کشور به‌تنهایی دلیل انتخاب «ایران مرکزی» نیست؛ ویژگی شاخص این پهنه در جدول کتاب، تنوع جنس و سن سنگ‌هاست.
- کپه‌داغ را با توالی رسوبی منظم و سواحل خلیج فارس را با موقعیت ساحلی آن متمایز کن؛ سپس توصیف سؤال را با پهنهٔ باقی‌مانده تطبیق بده.