سوال ۱۲۵ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۲۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۷: زمینشناسی ایران
کدام پهنههای زمینساختی ایران، توان بیشتری برای استخراج سنگ مرمر مورد نیاز ساختمانسازی داخل کشور و صادرات به سایر کشورها را دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ تعیین نوع سنگ: مرمر سنگی دگرگونی است که از دگرگونی سنگآهک به وجود میآید. بنابراین برای شناسایی پهنههای دارای توان بیشتر استخراج آن، باید پهنههای دارای سنگهای دگرگونی را پیدا کنیم؛ صرفِ داشتن معادن فراوان یا کاربرد ساختمانی سنگ کافی نیست.
گام دوم ـ بررسی پهنهها: طبق جدول مشخصات پهنههای زمینساختی ایران، سنگهای اصلی پهنهٔ سنندج ـ سیرجان دگرگونیاند و وجود انواع سنگهای دگرگونی از ویژگیهای آن است. ایران مرکزی نیز دارای هر سه گروه سنگهای رسوبی، آذرین و دگرگونی است؛ پس هر دو پهنه، از نظر وجود سنگهای دگرگونی، برای جستوجو و استخراج مرمر مناسبترند (زمینشناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
گام سوم ـ مقایسه با سایر گزینهها: در همان جدول، سنگهای اصلی زاگرس و البرز رسوبی، سنگهای ارومیه ـ دختر آذرین و سنگهای کوههای شرق ایران و مکران رسوبی و آذرین معرفی شدهاند. بنابراین ترکیب این پهنهها، در مقایسه با ترکیب ایران مرکزی و سنندج ـ سیرجان، پاسخ مناسبتری برای مرمر نیست (زمینشناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
نکته: این نتیجه به معنای وجود مرمر در تمام نقاط دو پهنه یا نبود مطلق آن در دیگر پهنهها نیست؛ سؤال دربارهٔ توان نسبی بیشتر است و پاسخ از نوع سنگهای شاخص پهنهها به دست میآید.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز فراوانی منابع اقتصادی این دو پهنه را ملاک قرار دهد، اما توان استخراج مرمر به وجود سنگهای دگرگونی وابسته است؛ سنگهای اصلی ارومیه ـ دختر آذرین و سنگهای اصلی زاگرس رسوبیاند.
- گزینهٔ ۲: وجود سنگهای دگرگونی در سنندج ـ سیرجان میتواند دانشآموز را به انتخاب این گزینه متمایل کند؛ اما البرز در جدول کتاب پهنهای با سنگهای اصلی رسوبی معرفی شده است، پس هر دو پهنهٔ این گزینه مناسب نیستند.
- گزینهٔ ۳: ایران مرکزی بهدرستی انتخاب شده است، اما ممکن است دانشآموز تنوع سنگها و معادن شرق و جنوب شرق را با توان استخراج مرمر یکسان بداند؛ سنگهای اصلی کوههای شرق ایران و مکران در جدول، رسوبی و آذرین معرفی شدهاند، نه دگرگونی.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا به یاد بیاور مرمر از نظر منشأ به کدام گروه از سنگها تعلق دارد؛ کاربرد ساختمانی آن بهتنهایی معیار انتخاب پهنه نیست.
- مرمر سنگی دگرگونی است؛ بنابراین در جدول مشخصات پهنههای زمینساختی، ستون «سنگهای اصلی» را بررسی کن و به دنبال سنگهای دگرگونی بگرد.
- گزینهای را انتخاب کن که هر دو پهنهٔ آن دارای سنگهای دگرگونی باشند؛ وجود یک پهنهٔ مناسب در کنار پهنهای با سنگهای اصلی رسوبی یا آذرین کافی نیست.