سوال ۱۲۳ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۲۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۷: زمین‌شناسی ایران
مطالعهٔ کدام پهنهٔ زمین‌ساختی ایران، تاریخچهٔ کامل‌تری از گذشته، در اختیار زمین‌شناسان قرار می‌دهد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. منظور از «تاریخچهٔ کامل‌تر»، دسترسی به شواهد سنگی از بازهٔ زمانی گسترده‌تر است؛ زیرا سنگ‌های متعلق به زمان‌های مختلف، اطلاعاتی از رویدادها و شرایط گذشتهٔ زمین در اختیار زمین‌شناسان قرار می‌دهند.
۲. طبق جدول مشخصات پهنه‌های زمین‌ساختی، ایران مرکزی سنگ‌هایی با گسترهٔ سنی پرکامبرین تا سنوزوییک دارد. بنابراین، مطالعهٔ آن امکان بررسی شواهدی از گذشتهٔ بسیار دور تا دوران‌های جدیدتر زمین‌شناسی را فراهم می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
۳. در همین جدول، برای البرز راستای چین‌ها، برای زاگرس تاقدیس‌ها و ناودیس‌های متوالی و برای کپه‌داغ توالی رسوبی منظم ذکر شده است. این ویژگی‌ها به‌خودی‌خود نشان‌دهندهٔ پوشش بازهٔ زمانی گسترده‌تر نیستند؛ پس در میان گزینه‌ها، ویژگی بیان‌شده برای ایران مرکزی مستقیماً با خواستهٔ سؤال ارتباط دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
نکته: وجود سنگ‌هایی از پرکامبرین تا سنوزوییک به معنای ثبت بی‌وقفهٔ تمام رویدادها نیست؛ سؤال تاریخچهٔ «کامل‌تر» را می‌خواهد، نه تاریخچه‌ای کاملاً پیوسته و بدون وقفه.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است گستردگی البرز از آذربایجان تا خراسان را نشانهٔ ثبت تاریخچه‌ای کامل‌تر بدانید؛ اما گستردگی مکانی با گستردگی زمانی سنگ‌ها یکسان نیست. کتاب برای البرز بر سنگ‌های رسوبی و راستای چین‌ها تأکید دارد، نه وجود سنگ‌هایی از پرکامبرین تا سنوزوییک.
- گزینهٔ ۲: وجود تاقدیس‌ها و ناودیس‌های متوالی در زاگرس ممکن است توجه شما را به سابقهٔ زمین‌ساختی آن جلب کند؛ اما این ویژگی به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ ثبت بازهٔ زمانی گسترده‌تر نیست. معیار تعیین‌کنندهٔ این سؤال، دامنهٔ سنی سنگ‌های پهنه است.
- گزینهٔ ۳: «توالی رسوبی منظم» کپه‌داغ ممکن است با «تاریخچهٔ کامل‌تر» اشتباه گرفته شود. نظم توالی رسوبی لزوماً به معنای پوشش بازهٔ زمانی گسترده‌تر نیست و در جدول کتاب، گسترهٔ سنی پرکامبرین تا سنوزوییک برای ایران مرکزی ذکر شده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به جدول مشخصات پهنه‌های زمین‌ساختی در فصل هفتم برگردید؛ کدام ویژگی سنگ‌ها نشان می‌دهد که می‌توان گذشتهٔ دورتری را بررسی کرد؟
- برای مقایسهٔ کامل‌تر بودن تاریخچه، دامنهٔ سنی سنگ‌ها مهم‌تر از گستردگی پهنه، منابع اقتصادی یا شکل چین‌هاست.
- در ستون ویژگی‌های جدول، پهنه‌ای را پیدا کنید که سنگ‌های آن هم از پیش از پالئوزوییک و هم از دوران‌های جدیدتر زمین‌شناسی گزارش شده‌اند.