سوال ۱۴۴ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
کدام شرایط خاص در تشکیل اکثر جواهرات تأثیرگذار هستند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید «فرایند تشکیل» را از «شرایط تشکیل» جدا کنیم. کتاب، فرایندهای ماگمایی، گرمابی و دگرگونی را از راه‌های پیدایش گوهرها می‌داند؛ اما سؤال دربارهٔ شرایط خاص تشکیل بیشتر آن‌هاست، نه نام این فرایندها.
۲. مطابق بخش گوهرها، بیشتر گوهرها در شرایط ویژهٔ اعماق زمین، یعنی دما و فشار زیاد، تشکیل می‌شوند و در بعضی موارد مواد فرّار نیز در تشکیل آن‌ها حضور دارند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۲–۳۳). بنابراین، مجموعهٔ شرایط مطرح‌شده در گزینهٔ سوم با توضیح کتاب مطابقت دارد.
۳. نکتهٔ مهم این است که حضور مواد فرّار همیشگی نیست؛ کتاب آن را با قید «گاهی» بیان می‌کند. همچنین کمیاب یا ارزشمند بودن گوهرها به این معنا نیست که حضور عناصر قیمتی یا فلزات کمیاب، شرط عمومی تشکیل آن‌ها باشد.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یادآوری نقش فرایندهای دگرگونی و گرمابی در تشکیل گوهرها، این گزینه انتخاب شود؛ اما این‌ها «فرایند تشکیل» هستند و حضور مواد کمیاب نیز در کتاب شرط عمومی تشکیل بیشتر گوهرها معرفی نشده است.
- گزینهٔ ۲: سرد شدن ماگما می‌تواند به تشکیل برخی کانی‌های گوهری بینجامد، اما تنها مسیر تشکیل گوهرها نیست. همچنین نباید ارزشمند بودن گوهر را با ضرورت حضور «عناصر قیمتی» در محیط تشکیل آن یکسان دانست.
- گزینهٔ ۴: وجود برخی کانی‌های گوهری در پگماتیت‌ها ممکن است ذهن دانش‌آموز را به مواد مذاب و فلزات کمیاب ببرد؛ اما این گزینه شرایط خاص تشکیل اکثر گوهرها را بیان نمی‌کند و حضور فلزات کمیاب شرط عمومی تشکیل آن‌ها نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «گوهرها، زیبایی شگفت‌انگیز دنیای کانی‌ها» را به یاد بیاور؛ در آن، هم فرایندهای تشکیل گوهرها آمده است و هم شرایط محیط تشکیل آن‌ها.
- صورت سؤال «شرایط خاص» را می‌خواهد، نه نام فرایندها یا ارزش اقتصادی عناصر سازنده. بین این مفاهیم تفاوت بگذار.
- به شرایط فیزیکی اعماق زمین توجه کن؛ کتاب در کنار آن‌ها، از موادی نیز نام می‌برد که فقط گاهی در تشکیل گوهرها حضور دارند.