سوال ۱۴۵ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
کدام ویژگی‌ها سبب شده تا از آزبست در تهیه لنت ترمز اتومبیل‌ها استفاده شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ویژگی‌های آزبست را با شرایط کار لنت ترمز ارتباط دهیم. کتاب در بخش «یادآوری»، آزبست را با نام «پنبه‌نسوز» معرفی می‌کند و کاربرد آن در لنت ترمز و بررسی آثار آن بر سلامت را مطرح می‌سازد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۹–۹۰).
گام اول ـ مقاومت در برابر گرما: هنگام ترمزگیری، اصطکاک میان لنت و سطح مقابل آن، گرما تولید می‌کند. بنابراین مادهٔ به‌کاررفته در لنت باید در برابر گرما مقاوم باشد. مقاومت گرمایی آزبست یکی از علت‌های استفاده از آن در ساخت لنت بوده است.
گام دوم ـ مقاومت در برابر کشش: آزبست ساختاری الیافی دارد و الیاف آن در برابر کشیده‌شدن مقاومت زیادی نشان می‌دهند. این ویژگی به تقویت و حفظ استحکام مادهٔ سازندهٔ لنت کمک می‌کند.
پس دو ویژگی موردنظر، «مقاومت زیاد در برابر کشش» و «مقاومت زیاد در برابر گرما» هستند. توجه کنید که مفیدبودن این ویژگی‌های صنعتی به معنای سازگاری آزبست با محیط یا بی‌خطر بودن آن نیست؛ تنفس الیاف آن برای سلامت شش‌ها زیان‌آور است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به نقش اصطکاک در ترمزگیری، این گزینه را انتخاب کنید؛ اما اصطکاک بالا و شکل‌پذیری خوب، زوج ویژگی موردنظر برای کاربرد آزبست نیستند و جای مقاومت کششی و گرمایی آن را نمی‌گیرند.
- گزینهٔ ۳: نام «پنبه‌نسوز» می‌تواند توجه شما را به مقاومت در برابر آتش جلب کند؛ اما مقاومت در برابر خردشدگی، همان مقاومت در برابر کشش نیست و این گزینه ویژگی مکانیکی موردنظر را بیان نمی‌کند.
- گزینهٔ ۴: مقاومت گرمایی آزبست درست است، اما سازگاری با محیط نادرست است؛ الیاف آزادشدهٔ آزبست در صورت تنفس می‌توانند به شش‌ها آسیب برسانند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- یادآوریِ فصل زمین‌شناسی و سلامت دربارهٔ «آزبست یا پنبه‌نسوز» و کاربرد آن در لنت ترمز را مرور کنید؛ باید ویژگی ماده را به شرایط کار لنت ارتباط دهید.
- هنگام ترمزگیری، اصطکاک باعث گرم‌شدن لنت می‌شود؛ پس یکی از ویژگی‌های لازم، تحمل گرماست. کاربرد صنعتی یک ماده نیز لزوماً به معنای بی‌خطر بودن آن نیست.
- برای تشخیص ویژگی دوم، به ساختار الیافی آزبست توجه کنید: ویژگی موردنظر، مقاومت الیاف در برابر نیرویی است که می‌خواهد آن‌ها را بکشد و پاره کند.