سوال ۱۰۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۰۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
کدام عبارت را درست‌تر می‌دانید؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را با ویژگی‌های حرکت زمین و قوانین کپلر مقایسه می‌کنیم.
۱. بررسی گزینۀ اول: حرکت روزانۀ خورشید در آسمان ظاهری است، اما علت آن حرکت وضعی، یعنی چرخش زمین به دور محور خودش است. حرکت انتقالی به گردش زمین به دور خورشید گفته می‌شود؛ بنابراین این گزینه علت حرکت ظاهری روزانۀ خورشید را نادرست بیان کرده است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۲۰).
۲. بررسی گزینۀ دوم: طبق قانون دوم کپلر، خط فرضی وصل‌کنندۀ زمین به خورشید در زمان‌های مساوی، مساحت‌های مساوی را جاروب می‌کند. پس هنگامی که زمین به خورشید نزدیک‌تر است، باید در همان مدت مسیر بیشتری طی کند؛ در نتیجه سرعت حرکت انتقالی آن بیشتر می‌شود، نه کمتر (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۴).
۳. بررسی گزینۀ سوم: قانون سوم کپلر میان دورۀ گردش سیاره به دور خورشید و فاصلۀ آن از خورشید رابطۀ ریاضی برقرار می‌کند:
در این رابطه، دورۀ گردش و فاصلۀ متوسط سیاره از خورشید، یعنی نیم‌محور بزرگ مدار بیضوی، است. بنابراین منظور، فاصلۀ لحظه‌ای زمین از خورشید نیست. این قانون نشان می‌دهد هرچه اندازۀ مدار بیشتر باشد، دورۀ گردش نیز بیشتر است؛ پس عبارت این گزینه درست است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۴).
۴. بررسی گزینۀ چهارم: کتاب مدار گردش زمین همراه با ماه به دور خورشید را بیضوی معرفی می‌کند. بنابراین، با وجود درست بودن بخش مربوط به جهت گردش در چارچوب بیان کتاب، واژۀ «دایره‌ای» این عبارت را نادرست می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۴).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با دیدن واژۀ «ظاهری» این عبارت را درست بدانید؛ اما علت حرکت روزانۀ ظاهری خورشید، چرخش زمین به دور محور خودش است، نه گردش زمین به دور خورشید.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تصور کنید نزدیک‌تر شدن زمین به خورشید باعث کندتر شدن آن می‌شود؛ اما طبق قانون دوم کپلر، زمین در بخش نزدیک‌تر مدار، تندتر حرکت می‌کند.
- گزینهٔ ۴: درست بودن همراهی ماه با زمین و جهت گردش ممکن است شما را به انتخاب این عبارت برساند؛ اما مدار زمین به دور خورشید بیضوی است، نه دایره‌ای.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت حرکت وضعی و انتقالی زمین و سه قانون کپلر را در بخش «سامانۀ خورشیدی» مرور کنید.
- در بررسی عبارت‌ها، علت حرکت روزانۀ ظاهری خورشید و شکل مدار زمین را دقیق تشخیص دهید؛ همچنین قانون دوم کپلر را برای مقایسۀ سرعت در نقاط نزدیک و دور مدار به کار ببرید.
- قانون سوم کپلر را به یاد آورید: توان دوم دورۀ گردش با توان سوم اندازۀ مدار تناسب دارد. بررسی کنید کدام عبارت با این قانون سازگار است.