سوال ۱۴۳ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۴۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ این‌جا شکل به‌صورت متنی توصیف شده است.
طبق نظریهٔ زمین مرکزی، به‌جای عددهای ۱ تا ۴ در روی شکل، به‌ترتیب کدام جرم‌های فضایی قرار می‌گیرند؟
شکل: چهار دایرهٔ هم‌مرکز با زمین در مرکز (دایرهٔ توپر کوچک). روی مدارها از داخل به خارج اعداد ۱، ۲، ۳ و ۴ قرار دارند: عدد ۱ روی نزدیک‌ترین مدار به زمین، عدد ۲ روی مدار بعدی، عدد ۳ روی مدار سوم و عدد ۴ روی بیرونی‌ترین مدار.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. تشخیص الگوی مورد سؤال: در نظریهٔ زمین‌مرکزی، زمین در مرکز قرار دارد و اجرام آسمانی در مدارهایی پیرامون آن در نظر گرفته می‌شوند. این الگوی تاریخی را نباید با توصیف امروزی سامانۀ خورشیدی اشتباه گرفت؛ کتاب، حرکت زمین و دیگر سیاره‌ها به دور خورشید را بیان می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۴).
۲. یادآوری ترتیب اجرام: در الگوی تاریخی زمین‌مرکزی، چهار جایگاه نخست از نزدیک‌ترین مدار به زمین به سمت بیرون، به‌ترتیب به ماه، عطارد، زهره و خورشید اختصاص دارند. توجه کنید که این ترتیب تاریخی در متنِ بخش‌های ارائه‌شده صریحاً نیامده است و از توضیح حرکت سیاره‌ها به دور خورشید نیز به دست نمی‌آید.
۳. تطبیق با شکل: چون شماره‌گذاری مدارها از داخل به خارج است، جایگاه ۱ متعلق به ماه، جایگاه ۲ متعلق به عطارد، جایگاه ۳ متعلق به زهره و جایگاه ۴ متعلق به خورشید خواهد بود. این ترتیب با گزینهٔ دوم مطابقت دارد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با تشخیص درستِ نزدیک‌ترین جایگاه برای ماه، خورشید را بلافاصله پس از آن قرار دهید؛ اما در الگوی زمین‌مرکزی، مدارهای عطارد و زهره میان مدار ماه و خورشید قرار می‌گیرند.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب ممکن است از اشتباه گرفتن اهمیت خورشید با جایگاه آن در شکل ناشی شود. در الگوی زمین‌مرکزی، نزدیک‌ترین مدار به زمین متعلق به ماه است، نه خورشید.
- گزینهٔ ۴: در این گزینه، جایگاه ماه درست است؛ اما ترتیب عطارد و زهره و جایگاه خورشید نادرست‌اند. در الگوی زمین‌مرکزی، عطارد پیش از زهره و هر دوی آن‌ها پیش از خورشید قرار دارند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا مشخص کنید سؤال دربارهٔ کدام الگوست: زمین‌مرکزی یا خورشیدمرکزی؟ ترتیب اجرام را باید بر اساس همان الگوی تاریخی به یاد بیاورید.
- در الگوی زمین‌مرکزی، ماه نزدیک‌ترین جایگاه را به زمین دارد و دو سیاره میان مدار ماه و مدار خورشید قرار می‌گیرند.
- برای مرتب کردن دو سیارهٔ میانی، به یاد داشته باشید که در این الگو عطارد در مدار درونی‌تری نسبت به زهره قرار دارد؛ اکنون جایگاه‌ها را از داخل به خارج کامل کنید.