سوال ۱۴۴ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۷: زمین‌شناسی ایران
همهٔ مناطق زیر، در ایران دارای منابع زیرزمینی نفت و گاز هستند، به‌جز:
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. به واژهٔ «به‌جز» توجه می‌کنیم؛ باید گزینه‌ای را بیابیم که با پراکندگی ذخایر نفت و گازِ معرفی‌شده در کتاب مطابقت ندارد.
۲. مطابق کتاب، ذخایر عمدهٔ نفت و گاز ایران در جنوب و غرب، یعنی زاگرس و خلیج‌فارس، و نیز در شمال، یعنی دریای خزر، قرار دارند. همچنین میدان گازی خانگیران سرخس در شمال‌شرق از ذخایر مهم هیدروکربنی کشور است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۹–۱۲۰).
۳. گزینه‌ها را با این پراکندگی مقایسه می‌کنیم:
- «شمال و جنوب»: هر دو در میان نواحی دارای ذخایر نفت و گاز آمده‌اند؛ بنابراین استثنا نیست.
- «جنوب و غرب»: از محدوده‌های اصلی ذخایر نفت و گاز ایران هستند؛ بنابراین استثنا نیست.
- «شمال‌غرب و جنوب‌شرق»: این جفت در پراکندگی نواحی اصلی ذخایر نفت و گازِ بیان‌شده در کتاب قرار ندارد؛ پس استثنای موردنظر سؤال است.
- «جنوب‌غرب و شمال‌شرق»: وجود میدان نفتی اهواز در جنوب‌غرب و میدان گازی خانگیران سرخس در شمال‌شرق، درستی این جفت را تأیید می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۹–۱۲۰). جدول پهنه‌های زمین‌ساختی نیز نفت و گاز زاگرس و میدان‌های گازی کپه‌داغ را ذکر می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
دقت کنید که نتیجهٔ سؤال بر پایهٔ پراکندگی معرفی‌شده در کتاب است؛ از آن نباید نبودِ مطلق هرگونه ذخیرهٔ احتمالی در سراسر شمال‌غرب یا جنوب‌شرق را نتیجه گرفت.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز با تمرکز بر نفت‌خیز بودن جنوب، ذخایر شمال را فراموش کند. اما کتاب، دریای خزر در شمال و خلیج‌فارس در جنوب را از نواحی دارای ذخایر نفت و گاز معرفی می‌کند؛ پس این گزینه استثنا نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ذخایر هیدروکربنی را فقط به جنوب محدود بداند و غرب را فاقد آن‌ها تصور کند. درحالی‌که زاگرس در جنوب و غرب از نواحی اصلی ذخایر نفت و گاز ایران است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز به‌دلیل فراموش کردن میدان گازی خانگیران، شمال‌شرق را فاقد منابع هیدروکربنی بداند. اما جنوب‌غرب دارای میدان‌های نفتی مهمی مانند اهواز است و خانگیران سرخس نیز وجود ذخایر گاز در شمال‌شرق را تأیید می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- پراکندگی ذخایر نفت و گاز ایران را در بخش «ذخایر نفت و گاز ایران» مرور کن؛ سؤال به‌دنبال استثناست، نه یکی از نواحی نفت‌خیز.
- سه محدودهٔ اصلی ذکرشده در کتاب، جنوب و غرب، شمال و شمال‌شرق هستند؛ برای شمال‌شرق، میدان گازی سرخس را به یاد بیاور.
- هر جفت‌منطقه را با نواحی یادشده تطبیق بده و جفتی را پیدا کن که هیچ‌یک از دو جهت آن در این فهرست قرار نمی‌گیرد.