سوال ۱۰۲ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۰۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
کدام مورد، در جداسازی دو واحد زمانی زمین‌شناسی متوالی از یکدیگر کاربرد کمتری دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا به عبارت «کاربرد کمتری دارد» توجه می‌کنیم؛ پرسش دربارهٔ رویدادی نیست که هیچ اهمیتی در تاریخ زمین ندارد، بلکه باید معیار کم‌کاربردتر را در میان گزینه‌ها تشخیص دهیم.
۲. کتاب برای تقسیم‌بندی زمان زمین‌شناسی، رویدادهایی مانند پیدایش یا انقراض گونه‌ای خاص، کوهزایی، پیشروی یا پسروی جهانی دریاها و عصرهای یخبندان را مطرح می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۹–۲۰).
۳. گزینه‌ها را با این معیارها مقایسه می‌کنیم:
ـ پیشروی یا پسروی جهانی دریاها مستقیماً در فهرست معیارهای کتاب آمده است؛ پس گزینهٔ ۲ پاسخ پرسش نیست.
ـ برخورد دو ورقهٔ قاره‌ای در گزینهٔ ۳ با ایجاد کوهزایی همراه است؛ کوهزایی نیز از معیارهای ذکرشده در کتاب است.
ـ ظهور یا انقراض یک گونهٔ خاص در گزینهٔ ۴، همان معیار تغییرات زیستی است که کتاب به آن اشاره دارد.
۴. جدا شدن دو قاره، با وجود اهمیت آن در تحولات زمین، برخلاف سه مورد دیگر مستقیماً در فهرست معیارهای یادشده قرار ندارد و در مقایسه با آن‌ها برای جداسازی دو واحد زمانی متوالی کاربرد کمتری دارد. این نتیجه به معنای بی‌اهمیت بودن جدایی قاره‌ها نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تغییر سطح دریا را صرفاً رویدادی محلی بداند؛ اما قید «جهانی» مهم است و پیشروی یا پسروی جهانی دریاها در کتاب از معیارهای تقسیم‌بندی زمان زمین‌شناسی شمرده شده است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز برخورد قاره‌ها را مانند جدایی آن‌ها فقط نوعی حرکت ورقه‌ای در نظر بگیرد؛ اما در این گزینه، ایجاد کوهزایی مطرح است که کتاب آن را از معیارهای تقسیم‌بندی واحدهای زمانی معرفی می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند ظهور یا انقراض یک گونهٔ خاص، در مقایسه با رویدادهای بزرگ زمین‌ساختی اهمیت کمی دارد؛ درحالی‌که کتاب صریحاً این تغییرات زیستی را از معیارهای تقسیم‌بندی زمان زمین‌شناسی می‌داند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «زمان در زمین‌شناسی» را به یاد بیاورید؛ مرز واحدهای زمانی با توجه به رویدادهای مهم تاریخ زمین تعیین می‌شود.
- معیارهای نام‌برده در کتاب را با گزینه‌ها تطبیق دهید: تغییرات زیستی، رویدادهای کوهزایی و تغییرات جهانی سطح دریاها.
- میان دو رویداد مربوط به حرکت قاره‌ها تفاوت بگذارید: کدام‌یک با کوهزایی همراه است و کدام‌یک مستقیماً در فهرست معیارهای کتاب ذکر نشده است؟