سوال ۱۰۴ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۰۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
در کدام زمان، سنگهای کره زمین شروع به دگرگونشدگی کردهاند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید عامل آغاز دگرگونی را از تشکیل نخستین سنگها جدا کنیم. طبق کتاب، با سرد شدن زمین، سنگهای آذرین بهعنوان نخستین اجزای سنگکره پدید آمدند؛ پس تشکیل سنگکره با آغاز پیدایش سنگهای دگرگونی یکسان نیست (زمینشناسی، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
۲. در ادامهٔ این توالی، پس از تشکیل آبکره و راه افتادن چرخهٔ آب، فرسایش و رسوبگذاری زمینهٔ تشکیل سنگهای رسوبی را فراهم کردند. سپس حرکت ورقههای سنگکره، با ایجاد فشار و گرمای زیاد، موجب پیدایش سنگهای دگرگونی شد (زمینشناسی، صفحهٔ ۱۴–۱۵).
۳. در میان رویدادهای دادهشده، برخورد ورقههای سنگکره با یکدیگر با ایجاد فشار و گرمای زیاد سازگار است. در چنین شرایطی، سنگهای ازپیشتشکیلشده بدون ذوب شدن دچار تغییر میشوند و سنگهای دگرگونی پدید میآیند. بنابراین، در توالی موردنظر سؤال، آغاز دگرگونشدگی را به برخورد ورقهها نسبت میدهیم، نه صرفاً تشکیل سنگکره، جدا شدن ورقهها یا فوران نخستین آتشفشانها.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز تشکیل سنگکره را با آغاز دگرگونی یکی بداند؛ اما نخستین سنگهای سنگکره آذرین بودند و صرف تشکیل سنگکره، به معنای فراهم شدن فشار و گرمای لازم برای دگرگونی نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانشآموز هر نوع حرکت ورقهها را عامل آغاز دگرگونی بداند؛ اما دور شدن ورقهها عمدتاً با بالا آمدن مواد مذاب و تشکیل سنگهای آذرین همراه است و رویداد موردنظر سؤال، برخورد ورقهها و ایجاد فشار و گرمای زیاد است.
- گزینهٔ ۴: گرمای آتشفشان ممکن است دانشآموز را به انتخاب این گزینه سوق دهد؛ اما در توالی بیانشده در کتاب، فورانهای اولیه با خروج گازها و شکلگیری هواکره مرتبطاند، نه آغاز تشکیل سنگهای دگرگونی.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «تکوین زمین و آغاز زندگی در آن»، ترتیب پیدایش سنگهای آذرین، رسوبی و دگرگونی را مرور کن.
- برای تشخیص رویداد موردنظر، به فراهم شدن فشار و گرمای زیاد توجه کن؛ تشکیل سنگکره بهتنهایی کافی نیست.
- از میان دو حالت نزدیک شدن و دور شدن ورقهها، حالتی را پیدا کن که سنگها را تحت فشار و فشردگی بیشتری قرار میدهد.