سوال ۱۲۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۲۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
کدام عبارت، نشان‌دهندهٔ سن نسبی است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تشخیص پاسخ، باید ببینیم هر عبارت «ترتیب زمانی رویدادها» را بیان می‌کند یا ویژگی دیگری را.
گام اول ـ تعریف سن نسبی: در سن‌یابی نسبی مشخص می‌شود که یک پدیده پیش از پدیدهٔ دیگر، پس از آن یا هم‌زمان با آن رخ داده است؛ بنابراین هدف، تعیین تقدم، تأخر یا هم‌زمانی رویدادها نسبت به یکدیگر است، نه تعیین سن عددی آن‌ها (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۷).
گام دوم ـ بررسی عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۱، زمان انقراض دایناسورها را به‌صورت میلیون سال پیش بیان می‌کند. این عبارت بیانگر سن عددی یا مطلق رویداد است، نه سن نسبی. کتاب نیز سن مطلق را از سن نسبی جدا می‌کند و روش پرتوسنجی را برای اندازه‌گیری سن واقعی نمونه‌ها توضیح می‌دهد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۸).
- گزینهٔ ۲، ظهور پستانداران را پس از ظهور خزندگان قرار می‌دهد؛ یعنی ترتیب وقوع دو رویداد را بدون تعیین سن عددی آن‌ها مشخص می‌کند. پس دقیقاً با تعریف سن نسبی سازگار است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۷).
- گزینهٔ ۳، ضخامت آهک و ماسه‌سنگ را در ژوراسیک مقایسه می‌کند؛ مقایسهٔ ضخامت، تعیین تقدم و تأخر رویدادها نیست.
- گزینهٔ ۴، دربارهٔ تغییر دمای هواست. وجود واژهٔ «نسبی» به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ سن نسبی نیست؛ در اینجا دما مقایسه شده است، نه سن یا ترتیب وقوع پدیده‌ها.
در نتیجه، معیار پاسخ این است که عبارت، رابطهٔ زمانی دو رویداد را مشخص کند، نه صرفاً شامل نام یک دورهٔ زمین‌شناسی یا واژهٔ «نسبی» باشد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز هر عبارتی دربارهٔ زمان یک رویداد گذشته را سن نسبی بداند؛ اما بیان زمان انقراض به‌صورت میلیون سال پیش، سن عددی رویداد را نشان می‌دهد، نه ترتیب آن نسبت به رویدادی دیگر.
- گزینهٔ ۳: وجود نام ژوراسیک و مقایسهٔ دو نوع سنگ ممکن است گمراه‌کننده باشد؛ اما در این عبارت، ضخامت سنگ‌ها مقایسه شده است، نه زمان تشکیل یا تقدم و تأخر آن‌ها.
- گزینهٔ ۴: واژهٔ «نسبی» و عبارت «گرم‌تر از پیش» ممکن است یادآور سن نسبی باشند؛ اما موضوع این مقایسه دمای هواست، نه ترتیب وقوع پدیده‌های زمین‌شناسی.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف سن نسبی را در بخش «سن زمین» مرور کن: این روش چه چیزی را دربارهٔ رابطهٔ زمانی پدیده‌ها مشخص می‌کند؟
- بین مقایسهٔ زمان وقوع پدیده‌ها و مقایسهٔ ویژگی‌هایی مانند ضخامت یا دما تفاوت بگذار؛ همچنین بیان سن عددی، با تعیین سن نسبی فرق دارد.
- به دنبال عبارتی باش که دو رویداد زیستی را از نظر زودتر یا دیرتر رخ‌دادن مقایسه می‌کند، بدون اینکه فاصلهٔ زمانی آن‌ها را به‌صورت عددی بیان کند.