سوال ۲۵۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۷: زمین‌شناسی ایران
ذخایر نفت ایران، به‌طور عمده در کدام نوع نفتگیرها و در کدام منطقه قرار دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید سه ویژگی را با هم تطبیق دهیم: جنس سنگ مخزن، ساختار نفتگیر و منطقهٔ اصلی تمرکز ذخایر.
۱. جنس سنگ مخزن: کتاب بیان می‌کند که بیشتر ذخایر نفت ایران در لایه‌های سنگ آهک جای دارند؛ پس باید به‌دنبال گزینه‌ای باشیم که با مخزن آهکی سازگار باشد (زمین‌شناسی، صفحات ۱۱۹–۱۲۰).
۲. ساختار نفتگیر: در جدول پهنه‌های زمین‌ساختی، وجود چین‌های پیاپیِ تاقدیسی و ناودیسی از ویژگی‌های زاگرس معرفی شده است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴). در نفتگیر تاقدیسی، نفت در بخش بالایی سنگ مخزن و زیر پوش‌سنگ نفوذناپذیر به دام می‌افتد. بنابراین، ترکیب ساختار تاقدیسی با لایه‌های مخزن آهکی، «تاقدیس‌های آهکی» را مشخص می‌کند.
۳. منطقه: کتاب، جنوب و غرب ایران، به‌ویژه زاگرس و خلیج‌فارس، را از مناطق اصلی ذخایر نفت و گاز معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحات ۱۱۹–۱۲۰). همچنین در جدول پهنه‌ها، نفت و گاز از منابع اقتصادی شاخص زاگرس‌اند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
در نتیجه، ذخایر نفت ایران به‌طور عمده در نفتگیرهای تاقدیسیِ آهکیِ منطقهٔ زاگرس قرار دارند. توجه کنید که سؤال دربارهٔ الگوی «عمده» است، نه همهٔ انواع نفتگیرهای موجود در ایران.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: قرارگرفتن بخش مهمی از ذخایر نفت در جنوب و غرب ایران ممکن است دانش‌آموز را به این گزینه متمایل کند؛ اما نوع نفتگیر عمده را نادرست معرفی می‌کند: ساختار شاخص موردنظر، تاقدیسی است، نه گسلی.
- گزینهٔ ۲: اشاره به زاگرس چین‌خورده و ارتباط ریف‌های مرجانی با سنگ‌های آهکی ممکن است گمراه‌کننده باشد؛ اما آهکی‌بودن سنگ مخزن به‌معنای ریفی‌بودن نفتگیر نیست و الگوی عمدهٔ موردنظر، نفتگیر تاقدیسی است.
- گزینهٔ ۴: گنبدهای نمکی می‌توانند در تشکیل نفتگیر نقش داشته باشند، اما این گزینه هم نوع نفتگیر عمده و هم منطقهٔ اصلی تمرکز ذخایر نفت ایران را نادرست بیان می‌کند؛ ایران مرکزی منطقهٔ اصلی موردنظر نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- اطلاعات بخش «ذخایر نفت و گاز ایران» را با ویژگی‌های پهنه‌ها در جدول زمین‌ساختی ایران کنار هم بگذارید؛ سؤال هم نوع نفتگیر را می‌خواهد و هم منطقه را.
- ابتدا جنس سنگی را پیدا کنید که بیشتر ذخایر نفت ایران در آن قرار دارد؛ سپس به ساختارهای چین‌خوردهٔ پهنهٔ اصلی نفت‌خیز توجه کنید.
- در یک چینِ رو به بالا، نفتِ مهاجرت‌کرده می‌تواند زیر پوش‌سنگ نفوذناپذیر تجمع یابد. نام این ساختار را با جنس سنگ مخزن و منطقهٔ نفت‌خیز تطبیق دهید.