سوال ۲۵۰ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۵۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۴: پویایی زمین
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
شکل زیر، قسمتی از اقیانوس آرام است. این قسمت، کدام پدیدهٔ زمینشناسی را کم دارد؟
شکل: مقطعی از پوسته: در بالا آب (با خطوط افقی و برچسب «آب»). دو ورقهٔ اقیانوسی با برچسب «ورقه اقیانوسی» با پیکانهای افقی بهسمت هم حرکت میکنند؛ ورقهٔ سمت چپ (با پیکانی به سمت راست) زیر ورقهٔ سمت راست فرورانش میکند و بهصورت مایل بهسمت پایین و راست در گوشته فرو میرود. ورقهٔ سمت راست نیز با پیکان به سمت چپ نشان داده شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا نوع مرز را مشخص میکنیم. پیکانها بهسوی یکدیگرند و ورقهٔ سمت چپ به زیر ورقهٔ سمت راست فرو میرود؛ بنابراین با یک مرز همگرا و فرورانش روبهرو هستیم. چون هر دو ورقه اقیانوسیاند، این فرایند از نوع فرورانش اقیانوسی به زیر اقیانوسی است.
۲. طبق مبحث مرحلهٔ افول در چرخهٔ ویلسون، فرورانش ورقهٔ اقیانوسی به زیر ورقهٔ اقیانوسی دیگر، با تشکیل درازگودال و جزایر قوسی همراه است (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱). درازگودال در محل خمشدن ورقهٔ فرورونده ایجاد میشود و جزایر قوسی حاصل فعالیت آتشفشانی روی ورقهٔ بالاییاند.
۳. در شکل، فرورانش نمایش داده شده، اما جزایر آتشفشانیِ روی ورقهٔ بالایی رسم نشدهاند؛ بنابراین پدیدهای که شکل برای کاملشدن کم دارد، «جزایر قوسی» است. دقت کنیم که سؤال دربارهٔ پدیدهٔ جاافتاده از این شکل است، نه هر پدیدهای که در تصویر دیده نمیشود. پشتهٔ میاناقیانوسی به دورشدن ورقهها مربوط است و تشکیل رشتهکوههای حاصل از برخورد قارهها نیز با وضعیت این مقطع تفاوت دارد (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۱).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز با توجه به فرورفتن ورقه، درازگودال را پدیدهٔ جاافتاده بداند؛ اما درازگودال در محل خمشدن و فرورانش ورقه تشکیل میشود و پدیدهای که باید روی ورقهٔ بالایی به شکل افزوده شود، چیز دیگری است.
- گزینهٔ ۳: حرکت ورقهها بهسوی یکدیگر ممکن است دانشآموز را به یاد تشکیل کوههای چینخورده بیندازد؛ اما در شکل، دو ورقهٔ اقیانوسی دیده میشود، نه برخورد قارهها و فشردهشدن رسوبات میان آنها.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز تصور کند هر مقطع اقیانوسی باید پشتهٔ میاناقیانوسی داشته باشد؛ درحالیکه این پشته در محل دورشدن ورقهها تشکیل میشود و به مرز همگرای نشاندادهشده تعلق ندارد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در مبحث چرخهٔ ویلسون، پیامدهای فرورانش را مرور کن؛ جنس دو ورقهٔ درگیر در تعیین پدیدهٔ حاصل مهم است.
- هر دو ورقهٔ شکل اقیانوسیاند و به هم نزدیک میشوند؛ پس باید پیامد فرورانش اقیانوسی به زیر اقیانوسی را جستوجو کنی، نه پیامد دورشدن ورقهها یا برخورد دو قاره.
- به سطح ورقهٔ بالایی توجه کن: فعالیت آتشفشانی میتواند برجستگیهایی ایجاد کند که از آب بیرون بیایند. شکل، نمایش این محصول فرورانش را کم دارد.