سوال ۲۴۹ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۶: زمین‌شناسی و سازه‌های مهندسی
طبقه‌بندی خاک‌ها از نظر مهندسی، بر مبنای کدام عوامل صورت می‌گیرد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید «مبنای طبقه‌بندی مهندسی خاک‌ها» را از سایر ویژگی‌های مهم مصالح جدا کنیم.
۱. مجموعهٔ مورد نظر سؤال، شامل دانه‌بندی، مقدار مواد آلی و مقدار رطوبت است. دانه‌بندی به اندازه و توزیع اندازهٔ ذرات خاک مربوط می‌شود. کتاب نیز بر اهمیت اندازهٔ ذرات تأکید کرده و خاک‌ها را بر همین اساس به گروه‌های درشت‌دانه، متوسط‌دانه و ریزدانه تقسیم می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۵).
۲. مقدار رطوبت در رفتار مهندسی خاک اهمیت دارد. مطابق کتاب، افزایش رطوبت در مصالح ریزدانه می‌تواند پایداری آن‌ها را کاهش دهد و پس از عبور از حدی معین، موجب خمیری‌شدن و روان‌شدن خاک تحت وزن خودش شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۵). مقدار مواد آلی نیز عامل دیگرِ مجموعهٔ طبقه‌بندی مورد سؤال است.
۳. نفوذپذیری، شکل و ارتباط دانه‌ها و شاخص خمیری ممکن است در بررسی رفتار یا انتخاب مصالح اهمیت داشته باشند؛ اما نباید صرفاً به دلیل مهندسی‌بودن این ویژگی‌ها، آن‌ها را جایگزین مجموعهٔ خواسته‌شده کرد. برای نمونه، کتاب مقاومت، نفوذپذیری و اندازهٔ دانه‌ها را از ویژگی‌های لازم برای انتخاب مصالح هر سازه می‌داند؛ این بحث با پرسش حاضر دربارهٔ مبنای طبقه‌بندی خاک‌ها تفاوت دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۵).
بنابراین، گزینه‌ای درست است که هر سه عامل دانه‌بندی، مقدار مواد آلی و مقدار رطوبت را در کنار هم آورده باشد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: چون نفوذپذیری و اندازهٔ دانه‌ها در انتخاب مصالح اهمیت دارند، ممکن است این گزینه درست به نظر برسد؛ اما این مجموعه، مبنای طبقه‌بندی مورد سؤال نیست. کتاب، نفوذپذیری را از ویژگی‌های مهم مصالح و مکان‌یابی سازه‌ها معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۹۷ و ۱۰۵).
- گزینهٔ ۳: وجود «مقدار مواد آلی» می‌تواند دانش‌آموز را به انتخاب این گزینه ترغیب کند؛ اما مقدار مواد معدنی و میزان تخلخل، جایگزین دانه‌بندی و مقدار رطوبت در مجموعهٔ مورد سؤال نیستند.
- گزینهٔ ۴: اشارهٔ کتاب به اندازهٔ ذرات و شاخص خمیری، این گزینه را جذاب می‌کند؛ ولی نباید شاخص‌های مؤثر بر رفتار مصالح را با مجموعهٔ عوامل طبقه‌بندی مورد سؤال یکسان دانست. شاخص خمیری در کتاب مشخصاً در ارتباط با رفتار مصالح ریزدانه و افزایش رطوبت توضیح داده شده است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۰۵).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «شاخص‌های مهندسی مصالح» را مرور کن و میان مبنای طبقه‌بندی خاک و ویژگی‌های مؤثر بر کاربرد آن در سازه تفاوت بگذار.
- اندازهٔ ذرات برای دسته‌بندی خاک مهم است؛ اما وجود این عامل در یک گزینه کافی نیست و باید دو عامل همراه آن را نیز بررسی کنی.
- در گزینه‌های دارای اندازهٔ ذرات، بررسی کن کدام‌یک علاوه بر ویژگی دانه‌ها، به ترکیب آلی و وضعیت آب موجود در خاک توجه دارد.